US dollar dominance | ప్రాధాన్యం తగ్గినా డాలర్ దూకుడు
US dollar dominance | ప్రాధాన్యం తగ్గినా డాలర్ దూకుడు
US dollar dominance | పెట్రో డాలర్ వ్యవస్థ.. అమెరికా బలమైన ఆయుధం
ఒడిదుడుకుల్లోనూ డాలర్ ఆధిపత్యం కొనసాగింపు
యువాన్ సవాల్.. ప్రత్యామ్నాయ కరెన్సీల ప్రయత్నాలు
ఆంక్షలు, యుద్ధాలు.. డాలర్పై ప్రభావం
భవిష్యత్తులో డాలర్ స్థానం ఎలా?
US dollar dominance | అమెరికా చేతిలో బలమైన ఆయుధం డాలర్. గడిచిన ఐదు దశాబ్దాల్లో అది ఎలా మార్పులను ఎదుర్కొన్నదో తెలుసుకుందాం…1977లో డెన్మార్క్కు చెందిన చెస్ గ్రాండ్మాస్టర్ బెంట్ లార్సన్ను విలేఖరులు ఒక ప్రశ్న అడిగారు. “మీరు దేన్ని కోరుకుంటారు? అదృష్టాన్నా? లేక మంచితనాన్నా?” అని. దానికి ఆయన “రెండింటినీ” అని సమాధానమిచ్చారు. అలాగే, కెన్నెత్ రోగోఫ్ “మా డాలర్ మీ సమస్య” అనే శీర్షికతో ఇటీవల రాసిన పుస్తకంలో, యుద్ధం తర్వాత కూడా డాలర్ తన ప్రాధాన్యాన్ని కొనసాగిస్తోందని పేర్కొన్నారు.
1960ల మధ్యకాలంలో రష్యా తన ఆర్థిక వ్యవస్థను సరళతరం చేసింది. జపాన్ కరెన్సీ 1980ల మధ్యకాలంలో ఒడిదుడుకులకు లోనైంది. 2010లో చైనా తన ఎక్స్ఛేంజ్ రేట్లను తగ్గించింది. ఇదే విధంగా ప్రస్తుతం డాలర్ కూడా ఒడిదుడుకులను ఎదుర్కొంటున్నప్పటికీ, ఇప్పటికీ అగ్రస్థానంలో కొనసాగుతోంది. 1974లో అమెరికా మాజీ విదేశాంగ మంత్రి హెన్రీ కిసెంజర్ సౌదీ అరేబియాతో చమురు విషయంలో పెట్రో-డాలర్ ఒప్పందాన్ని కుదుర్చుకున్నారు. 2023లో జేపీ మోర్గాన్ అంచనా ప్రకారం ప్రపంచ చమురు లావాదేవీల్లో ఇప్పటికీ సుమారు 80 శాతం డాలర్లలోనే జరుగుతున్నాయి. ఈ విధానం బలంగా పాతుకుపోయింది.
రియాద్, అబూధాబి వంటి ప్రాంతాల్లో కూడా డాలర్కు గట్టి డిమాండ్ ఉంది. అమెరికా తలచుకుంటే ఏ దేశాన్నైనా అంతర్జాతీయ ఆర్థిక వ్యవస్థ నుంచి వేరుచేయగలదు. 2012లో ఇరాన్, 2022లో రష్యాపై తీసుకున్న చర్యలు దీనికి ఉదాహరణ. రష్యన్ సెంట్రల్ బ్యాంక్కు చెందిన వందల బిలియన్ డాలర్ల ఆస్తులను అమెరికా సీజ్ చేసింది. ఇటీవల యుద్ధ పరిస్థితుల్లో అమెరికా-ఇజ్రాయెల్ ఇరాన్పై జరిపిన చర్యల్లో వారానికి సుమారు 12 బిలియన్ డాలర్ల ఖర్చు అవుతోందని అంచనా. ఇది పెట్రో-డాలర్ వ్యవస్థపై ప్రభావం చూపుతోంది.
టర్కీ, భారత్ వంటి దేశాల సెంట్రల్ బ్యాంకులు కూడా చెల్లింపులను ప్రధానంగా డాలర్లలోనే కొనసాగిస్తున్నాయి. గల్ఫ్ దేశాలు ప్రతిరోజూ లక్షల బ్యారెల్ల చమురుకు డాలర్లలోనే లావాదేవీలు నిర్వహిస్తున్నాయి. అయితే, 1996 తర్వాత మొదటిసారిగా ప్రపంచ సెంట్రల్ బ్యాంకులు అమెరికా బాండ్ల కంటే బంగారంపై దృష్టి పెడుతున్నాయి. ఈ నేపథ్యంలో ఇరాన్ హార్మూజ్ జలసంధి గుండా వెళ్లే నౌకలపై అదనపు చార్జీలు విధిస్తోంది. దీనిని “పెట్రో-యువాన్” దిశగా చైనా భావిస్తోంది. కొన్ని దేశాలు తమ సొంత కరెన్సీల్లో లావాదేవీలు ప్రారంభించాయి.
వాల్ స్ట్రీట్ జర్నల్లో వచ్చిన ఒక విశ్లేషణ ప్రకారం, యుద్ధ పరిస్థితులు పెట్రో-డాలర్ వ్యవస్థను ఒకవైపు బలోపేతం చేస్తూనే, మరోవైపు కొత్త ప్రత్యామ్నాయాలకు మార్గం సుగమం చేస్తున్నాయి. చైనా యువాన్ అంతర్జాతీయ స్థాయిలో ఇంకా పూర్తిగా స్థిరపడలేదని విశ్లేషకులు అభిప్రాయపడుతున్నారు. డాలర్ స్థానంలో యువాన్ వస్తుందనే చర్చలు జరిగినప్పటికీ, ప్రస్తుతం డాలర్ తిరిగి పుంజుకుని ఆర్థిక శక్తిగా నిలుస్తోంది. అయితే, కొన్ని దేశాలు స్థానిక కరెన్సీల్లో వాణిజ్యాన్ని పెంచడం ద్వారా డాలర్పై ఆధారాన్ని తగ్గించే ప్రయత్నం చేస్తున్నాయి. బ్రెజిల్ వంటి దేశాలు దీనికి ఉదాహరణ.
అమెరికా విదేశాంగ వర్గాల ప్రకారం, అధిక ఆంక్షలు విధించడం వల్ల దేశాలు ప్రత్యామ్నాయ వ్యవస్థలను అభివృద్ధి చేస్తున్నాయి. ప్రపంచంలో ద్వితీయ ఆర్థిక వ్యవస్థలు కూడా రూపుదిద్దుకుంటున్నాయి. చరిత్రలో రోమ్ సామ్రాజ్యంలో డెనారియస్ కరెన్సీ కూడా యుద్ధ ఖర్చుల కారణంగా క్రమంగా బలహీనపడింది. ప్రస్తుతం అమెరికా పరిస్థితి కూడా కొంతవరకు అలానే ఉందని ఆర్థిక నిపుణులు విశ్లేషిస్తున్నారు.
అయితే, డాలర్ పూర్తిగా అదృశ్యమవుతుందని భావించడం సరైంది కాదు. అంతర్జాతీయ కరెన్సీగా అది ఇంకా బలంగా కొనసాగుతోంది. గతంలో పౌండ్ స్టెర్లింగ్ ప్రభావం తగ్గినా పూర్తిగా కనుమరుగుకాలేదు. అదే విధంగా డాలర్ కూడా మార్పులకు లోనవుతూ కొనసాగుతుంది.
ఆదిత్య సిన్హా
