India Strategic Policy | చైనా విషయంలో భారత వ్యూహం
India Strategic Policy | చైనా విషయంలో భారత వ్యూహం
India Strategic Policy | అమెరికా ఇంకా భారత్కు ఎందుకు కీలకం?
క్వాడ్పై ఎందుకు నిరాశ?
ఇండో-పసిఫిక్లో అమెరికా దృష్టి తగ్గుతోందా?
‘క్వాడ్’ కన్నా ‘స్క్వాడ్’కు ప్రాధాన్యత
భారత్కు కఠిన పాఠం
India Strategic Policy | అమెరికా విదేశాంగ నాయకుడు మార్కో రూబియో ఇటీవల భారత్ పర్యటన చేపట్టడం రెండు కారణాల వల్ల ప్రాధాన్యం సంతరించుకుంది. మొదటిది భారత్-అమెరికా ద్వైపాక్షిక సంబంధాలపై వాషింగ్టన్లో నెలకొన్న భావజాలాన్ని అంచనా వేయడం. రెండోది ఇండో-పసిఫిక్ వ్యూహంలో కీలకంగా భావించిన క్వాడ్ భవిష్యత్తును తెలుసుకోవడం.
ద్వైపాక్షిక సంబంధాల పరంగా చూస్తే, ఈ పర్యటన ఒక స్థిరత్వాన్ని ప్రతిబింబించింది. దాదాపు పాతికేళ్లుగా వ్యూహాత్మక ప్రయోజనాల ఆధారంగా నిర్మితమైన భారత్-అమెరికా భాగస్వామ్యంపై మళ్లీ విశ్వాసాన్ని నెలకొల్పే ప్రయత్నంగా ఇది కనిపించింది. భారత వ్యూహాత్మక వర్గాల్లో అమెరికాపై కొంత అనుమానం ఉన్నప్పటికీ, ఈ సంబంధం ఎంత బలంగా పాతుకుపోయిందో అందరికీ తెలుసు. అయితే ట్రంప్ రెండోసారి అధికారంలోకి వచ్చిన తర్వాత ఆ నమ్మకానికి దెబ్బ తగిలింది. అయితే ఈ చర్చ కేవలం ఆ అసంతృప్తి గురించే కాదు. క్వాడ్కు సంబంధించిన నాలుగు కీలక అంశాలపై భారత్ ఇప్పుడు మరింత లోతుగా ఆలోచించాల్సిన పరిస్థితి ఏర్పడింది.
అమెరికా ఇంకా భారత్కు ఎందుకు కీలకం?
అమెరికా ప్రస్తుతం భారతదేశానికి అతిపెద్ద ఎగుమతి మార్కెట్. రక్షణ రంగంలో ప్రధాన భాగస్వామి. విదేశీ పెట్టుబడుల పరంగా కూడా అగ్రదేశాల్లో ఒకటి. ఇటీవల మారిషస్ను అధిగమించి భారతదేశానికి రెండో అతిపెద్ద ఎఫ్డీఐ వనరుగా నిలిచింది. అదేవిధంగా అమెరికాలోని భారతీయుల నుంచి వచ్చే విదేశీ నగదు పంపకాలు భారత ఆర్థిక వ్యవస్థకు ముఖ్య ఆధారంగా మారాయి.
సాంకేతిక రంగంలో కూడా అమెరికా భారత్కు అత్యంత కీలక భాగస్వామి. సెమీకండక్టర్లు, కృత్రిమ మేధస్సు, ఆధునిక సాంకేతిక పరిజ్ఞానాల అభివృద్ధిలో ఇరు దేశాల సహకారం మరింత పెరుగుతోంది. హార్ముజ్ సంక్షోభం తర్వాత ఇండియా ఇంధన దిగుమతులలో కూడా అమెరికా ముఖ్యమైనదిగా మారింది. రాజకీయ విభేదాలు ఉన్నప్పటికీ వ్యూహాత్మక సంబంధాలు మాత్రం బలపడుతూనే ఉన్నాయి. దీర్ఘకాలిక రక్షణ సహకార ఒప్పందాన్ని భారత్ ఇటీవల పునరుద్ధరించింది. కృత్రిమ మేధస్సు సరఫరా గొలుసులను బలోపేతం చేయడానికి అమెరికా ప్రారంభించిన ‘పాక్స్ సిలికా’ కార్యక్రమంలో కూడా భారత్ చేరింది. సారాంశం ఏమిటంటే, టారిఫ్ వివాదాలు, ట్రంప్ అనిశ్చితి ఉన్నప్పటికీ ఇండియా-అమెరికా సంబంధాలు సంస్థాగతంగా కొనసాగుతున్నాయి.
క్వాడ్పై ఎందుకు నిరాశ?
అయితే రూబియో పర్యటనలో అసలు నిరాశ కలిగించిన అంశం క్వాడ్ గురించే. ఆయన ఢిల్లీలో ఉన్న సమయంలోనే భారత్ ఈ ఏడాది జరగాల్సిన క్వాడ్ శిఖరాగ్ర సమావేశాన్ని నిర్వహించకపోవచ్చన్న వార్తలు వెలువడ్డాయి. 2021లో నాయకుల స్థాయికి ఎదిగిన తర్వాత క్వాడ్ ప్రపంచ దృష్టిని ఆకర్షించింది. కానీ ఇప్పుడు ఆ ఉత్సాహం క్రమంగా తగ్గుతున్నట్లు సంకేతాలు కనిపిస్తున్నాయి.
2024 నుంచి క్వాడ్ అధ్యక్ష బాధ్యతలు చేపట్టిన భారత్ ఈ సమావేశాన్ని నిర్వహించాలని భావించినా, షెడ్యూల్ కారణాలు చూపిస్తూ బాధ్యతలను ఆస్ట్రేలియాకు అప్పగించేందుకు సిద్ధమవుతోందన్న సమాచారం వెలువడుతోంది. ఇది కేవలం యాదృచ్ఛిక పరిణామం కాదు. ట్రంప్ తిరిగి అధికారంలోకి వచ్చిన తర్వాత అమెరికాపై న్యూఢిల్లీ మరింత జాగ్రత్తగా వ్యవహరిస్తోంది. ప్రధాని మోదీ కూడా ట్రంప్తో ప్రత్యక్ష సమావేశాలకు దూరంగా ఉండటం గమనార్హం.
చైనా విషయంలో భారత వ్యూహం
క్వాడ్పై భారత అంచనాల్లో ప్రధానమైనది… చైనాను సమతుల్యం చేయడంలో భారత్ అమెరికాకు కీలక భాగస్వామి అన్న భావన. దాదాపు రెండు దశాబ్దాలుగా ఈ ఆలోచన భారత వ్యూహంలో కేంద్రబిందువుగా మారింది. అయితే భారత్ ఎప్పుడూ చైనాను బహిరంగంగా “శత్రువు”గా పేర్కొనలేదు. అమెరికా, ఆస్ట్రేలియా, జపాన్ల మాదిరిగా కఠిన పదజాలాన్ని ఉపయోగించకుండా వ్యూహాత్మక అస్పష్టతను పాటించింది. అదే సమయంలో క్వాడ్ ద్వారా ఇండో-పసిఫిక్ ప్రాంతంలో తన ప్రాధాన్యతను పెంచుకుంది.
“క్వాడ్ ఏ దేశాన్ని లక్ష్యంగా పెట్టుకుని పనిచేయడం లేదు” అని భారత్ పదేపదే చెప్పినా, అసలు లక్ష్యం చైనానే అన్న విషయం అందరికీ స్పష్టమే. చైనాను నేరుగా ప్రస్తావించకుండా సమతుల్య వ్యూహాన్ని కొనసాగించడం భారత్కు అనుకూలంగా మారింది. కానీ ట్రంప్ 2.0 తర్వాత అమెరికా ఇండో-పసిఫిక్ వ్యూహంలో భారత్కు ఉన్న ప్రాధాన్యత తగ్గుతోందన్న సంకేతాలు కనిపిస్తున్నాయి.
ఇండో-పసిఫిక్లో అమెరికా దృష్టి తగ్గుతోందా?
2017లో అమెరికా ప్రకటించిన “ఫ్రీ అండ్ ఓపెన్ ఇండో-పసిఫిక్” వ్యూహం ఇప్పుడు అంత స్పష్టంగా కనిపించడం లేదు. ట్రంప్ పాలనలో అమెరికా దృష్టి మధ్యప్రాచ్యం, యూరప్, లాటిన్ అమెరికా, అంతర్గత భద్రత వంటి ఇతర ప్రాంతాలపై ఎక్కువగా కేంద్రీకృతమైంది. ఇండో-పసిఫిక్పై గతంలో కనిపించిన చురుకుదనం తగ్గిపోయిందన్న భావన ఆసియా దేశాల్లో పెరుగుతోంది. తైవాన్ విషయంలో కూడా అమెరికా వైఖరి అంత స్పష్టంగా కనిపించడం లేదు.
‘క్వాడ్’ కన్నా ‘స్క్వాడ్’కు ప్రాధాన్యత
ఇదే సమయంలో అమెరికా, జపాన్, ఆస్ట్రేలియా, ఫిలిప్పీన్స్లతో ఏర్పడిన “స్క్వాడ్” అనే భద్రతా వ్యవస్థ మరింత చురుకుగా మారుతోంది. ఇది దక్షిణ చైనా సముద్రంలో చైనా చర్యలను ఎదుర్కొనే సైనిక సమన్వయ వ్యవస్థగా ఎదుగుతోంది. క్వాడ్ దౌత్య మరియు వ్యూహాత్మక వేదికగా ఉండగా, స్క్వాడ్ ప్రత్యక్ష భద్రతా సహకారానికి రూపుదిద్దుకుంది. భారత్ మాత్రం ఇలాంటి ప్రత్యక్ష సైనిక కూటముల విషయంలో ఇప్పటికీ జాగ్రత్తగానే ఉంది.
భారత్కు కఠిన పాఠం
ఈ పరిణామాలన్నీ భారత్కు ఒక ముఖ్యమైన విషయాన్ని గుర్తు చేస్తున్నాయి. చివరికి ఏ విదేశీ శక్తి కూడా భారత ప్రయోజనాలను పూర్తిగా కాపాడదు. భారత్ తన వ్యూహాత్మక సామర్థ్యాన్ని నిజమైన శక్తిగా మార్చుకోవాల్సిన అవసరం ఇప్పుడు మరింత స్పష్టమైంది. అందుకే భారత్ యూరప్, జపాన్, దక్షిణ కొరియా, కెనడా వంటి దేశాలతో సంబంధాలను బలోపేతం చేయడంపై దృష్టి పెడుతోంది. అదే సమయంలో రష్యాతో పాత సంబంధాలను కొనసాగిస్తోంది.
అయితే భారత్ ఇంకా ఒక స్పష్టమైన వ్యూహాత్మక దిశను ప్రపంచానికి తెలియజేయలేకపోతోంది. వ్యూహాత్మక అస్పష్టత ఇప్పటివరకు ఒక బలంగా కనిపించినా, మారుతున్న అంతర్జాతీయ పరిస్థితుల్లో అది బలహీనతగా మారే అవకాశాలు కనిపిస్తున్నాయి. ప్రపంచ రాజకీయాల్లో ఏర్పడుతున్న కొత్త శక్తి సమీకరణాలు భారత్ను తన అంతర్గత బలహీనతలను ఎదుర్కొనే దిశగా నెట్టుతున్నాయి. ఇకపై భారత్కు అస్పష్టత కంటే స్పష్టమైన వ్యూహం అవసరమయ్యే కాలం మొదలైంది.
– స్వస్తి రావు
ది ప్రింట్లో అంతర్జాతీయ, వ్యూహాత్మక వ్యవహారాల కన్సల్టింగ్ ఎడిటర్
