ఒత్తిడి వ్యాధి కాదు

ప్రతికూల స్పందన ఫలితం

ఆధునిక జీవనశైలిలో మానసిక ఒత్తిడి దాదాపు ప్రతి ఒక్కరి జీవితంలో భాగమైంది. ఉద్యోగ ఒత్తిడి, ఆర్థిక ఇబ్బందులు, కుటుంబ సమస్యలు, పోటీ వాతావరణం, డిజిటల్ జీవనం వంటి అనేక కారణాలు మనపై నిరంతరం ప్రభావం చూపుతున్నాయి. ఇవి మనసును కుంగదీయడమే కాకుండా పనితీరు, సంబంధాలు, శారీరక ఆరోగ్యంపైనా ప్రతికూల ప్రభావం చూపుతున్నాయి. ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ, అమెరికన్ సైకాలజికల్ అసోసియేషన్ వంటి సంస్థలు కూడా దీర్ఘకాలిక మానసిక ఒత్తిడి గుండె జబ్బులు, కుంగుబాటు, ఆందోళన వంటి సమస్యల ప్రమాదాన్ని పెంచుతుందని హెచ్చరిస్తున్నాయి.
అయితే చాలామంది చేసే పొరపాటు ఏమిటంటే… “ఒత్తిడిగా ఉంది… ఏదైనా మందు చెప్పండి” అని అడగడం. వాస్తవానికి మానసిక ఒత్తిడి ఒక వ్యాధి కాదు. జీవితంలో ఎదురయ్యే సవాళ్లు, మార్పులు, బాధ్యతలకు మన శరీరం, మనస్సు ఇచ్చే సహజ ప్రతిస్పందన మాత్రమే. అందువల్ల ప్రతి ఒత్తిడికీ మందులు అవసరం ఉండవు.
ఒత్తిడి తాత్కాలికంగా ఉంటే అది సాధారణమే. కానీ నెలల తరబడి కొనసాగితే కార్టిసాల్, అడ్రినలిన్ వంటి ఒత్తిడి హార్మోన్లు దీర్ఘకాలం అధిక స్థాయిలో ఉండి శరీరంపై, మెదడుపై ప్రతికూల ప్రభావం చూపుతాయి.
మానసిక సమస్యలు :
*కుంగుబాటు (డిప్రెషన్)
*ఆందోళన రుగ్మతలు
*పానిక్ అటాక్స్
*నిద్రలేమి
*ఏకాగ్రత, జ్ఞాపకశక్తి తగ్గడం
*కోపం, చిరాకు, అసహనం
*తీవ్రమైన సందర్భాల్లో ఆత్మహత్య ఆలోచనలు

శారీరక సమస్యలు :
*అధిక రక్తపోటు, గుండె జబ్బుల ప్రమాదం
*అజీర్తి, గ్యాస్, ఎసిడిటీ, మలబద్ధకం
*తలనొప్పి, మెడనొప్పి, కండరాల బిగుతు
*రోగనిరోధక శక్తి తగ్గిపోవడం
*చర్మ సమస్యలు
*ఆకలి, బరువులో మార్పులు
మానసిక ఒత్తిడి శారీరక ఆరోగ్యంపై ప్రభావం చూపడం వల్ల ఏర్పడే సమస్యలను వైద్యశాస్త్రంలో సైకోసోమాటిక్ రుగ్మతలు అంటారు.

ప్రతి ఒత్తిడికీ మందులు అవసరమా?
సాధారణంగా అవసరం లేదు. చాలా సందర్భాల్లో జీవనశైలి మార్పులు, కౌన్సెలింగ్, ఒత్తిడి నిర్వహణ పద్ధతుల ద్వారా సమస్యను అధిగమించవచ్చు. అయితే తీవ్రమైన డిప్రెషన్, తీవ్రమైన ఆందోళన, నిద్రలేమి, రోజువారీ పనులు చేయలేని పరిస్థితి లేదా ఆత్మహత్య ఆలోచనలు ఉన్నప్పుడు మాత్రం సైకాలజిస్టు లేదా సైకియాట్రిస్టును వెంటనే సంప్రదించాలి. అవసరమైతే వైద్యుల సూచన మేరకు మాత్రమే మందులు వాడాలి.

కౌన్సెలింగ్ ఎందుకు అవసరం?
కౌన్సెలింగ్ అంటే కేవలం సలహా ఇవ్వడం కాదు. ఇది శాస్త్రీయంగా నిరూపితమైన మానసిక చికిత్సా విధానం. వ్యక్తి ఆలోచనలు, భావోద్వేగాలు, ప్రవర్తనను విశ్లేషించి సమస్యలను సమర్థంగా ఎదుర్కొనే నైపుణ్యాలను పెంపొందిస్తుంది. ముఖ్యంగా కాగ్నిటివ్ బిహేవియరల్ థెరపీ వంటి చికిత్సా విధానాలు ఒత్తిడి, ఆందోళన, కుంగుబాటును తగ్గించడంలో ప్రభావవంతమైనవిగా అనేక పరిశోధనలు నిరూపించాయి.

ఒత్తిడిని తగ్గించే జీవనశైలి :
రోజుకు కనీసం 30 నిమిషాలు నడక లేదా ఇతర శారీరక వ్యాయామం చేయాలి. దీంతో ఎండార్ఫిన్లు విడుదలై మనసు ప్రశాంతంగా ఉంటుంది. రోజుకు 10–15 నిమిషాలు ధ్యానం, లోతైన శ్వాస వ్యాయామాలు లేదా ప్రాణాయామం చేయడం ఆందోళనను తగ్గిస్తుంది. పండ్లు, ఆకుకూరలు, ప్రోటీన్లు అధికంగా ఉండే సమతుల్య ఆహారం తీసుకోవాలి. అధిక కెఫిన్, చక్కెర, జంక్ ఫుడ్ తగ్గించాలి. ప్రతిరోజూ 7–8 గంటల నాణ్యమైన నిద్ర అవసరం. పనులకు ప్రాధాన్యత ఇవ్వడం, అవసరమైనప్పుడు “నో” చెప్పడం నేర్చుకోవడం కూడా ఒత్తిడిని తగ్గిస్తుంది. రోజులో కొంతసేపు మొబైల్ ఫోన్, సోషల్ మీడియా, టెలివిజన్‌కు దూరంగా ఉండటం మెదడుకు విశ్రాంతినిస్తుంది.

ఎప్పుడు నిపుణులను సంప్రదించాలి?
ఈ లక్షణాలు రెండు వారాలకు పైగా కొనసాగితే ఆలస్యం చేయకుండా నిపుణులను సంప్రదించాలి.
తీవ్రమైన నిరాశ
అధిక ఆందోళన
నిద్రలేమి
ఆకలిలో తీవ్రమైన మార్పులు
ఉద్యోగం లేదా కుటుంబ బాధ్యతలు నిర్వహించలేకపోవడం
ఆత్మహత్య ఆలోచనలు రావడం
ఇలాంటి పరిస్థితుల్లో మానసిక నిపుణులు లేదా మానసిక వైద్యులను తప్పనిసరిగా సంప్రదించాలి.
గుర్తుంచుకోవాల్సిన విషయం
మానసిక ఒత్తిడిని శత్రువుగా కాకుండా, జీవితంలో మార్పులు అవసరమని తెలిపే హెచ్చరిక సంకేతంగా చూడాలి. ప్రతి ఒత్తిడికీ మందులు అవసరం లేదు. కౌన్సెలింగ్, జీవనశైలి మార్పులు, ఒత్తిడి నిర్వహణ పద్ధతులే మొదటి చికిత్స. తీవ్రమైన లక్షణాలు ఉన్నప్పుడు మాత్రమే నిపుణుల సలహాతో మందులు వాడాలి.
మానసిక ఆరోగ్యాన్ని కూడా శారీరక ఆరోగ్యంతో సమానంగా పరిగణించినప్పుడే ఆరోగ్యవంతమైన వ్యక్తి, కుటుంబం, సమాజం నిర్మించగలం. ఒత్తిడిని నిర్లక్ష్యం చేయకుండా, సమయానికి గుర్తించి, శాస్త్రీయ పద్ధతులతో నిర్వహించడం ప్రతి ఒక్కరి బాధ్యత.

– డాక్టర్ ఎన్. బి. సుధాకర్ రెడ్డి
కౌన్సెలింగ్ సైకాలజిస్టు