గ్రామీణ మహిళల ఆర్థిక సాధికారతకు నూతన దిశ

స్వయం సహాయక సంఘాల నుంచి పారిశ్రామికవేత్తల దిశగా

మార్కెటింగ్, డిజిటల్ వేదికలతో ప్రపంచ మార్కెట్లకు చేరువ

మహిళా సాధికారతే వికసిత భారతానికి బలమైన పునాది

భారతదేశ అభివృద్ధి ప్రయాణంలో గ్రామీణ మహిళల పాత్ర ఎంతో కీలకమైనది. వ్యవసాయం, కుటుంబ పోషణ, పొదుపు, సూక్ష్మ వ్యాపారాలు, స్వయం సహాయక సంఘాల నిర్వహణ వంటి అనేక రంగాల్లో మహిళలు నిశ్శబ్దంగా, సమర్థవంతంగా తమ వంతు బాధ్యతను నిర్వర్తిస్తున్నారు. ఈ నేపథ్యంలో గ్రామీణ మహిళలను ఆర్థికంగా మరింత బలోపేతం చేసి, వారిని ఆదాయ సృష్టికర్తలుగా, పారిశ్రామికవేత్తలుగా తీర్చిదిద్దేందుకు కేంద్ర ప్రభుత్వం ప్రతిష్ఠాత్మక లక్ష్యాన్ని నిర్దేశించింది. దేశవ్యాప్తంగా 6 కోట్ల మంది మహిళలను “లాఖ్పతి దీదీలు”గా తీర్చిదిద్దే లక్ష్యంతో గ్రామీణాభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ సమగ్ర కార్యాచరణ ప్రణాళికను రూపొందించింది.

ఈ కార్యక్రమం వెనుక ఉన్న ప్రధాన భావన మహిళలకు కేవలం ఉపాధి అవకాశాలు కల్పించడం మాత్రమే కాదు. వారిని స్వయం సమృద్ధి సాధించే స్థాయికి చేర్చడం, కుటుంబ ఆర్థిక స్థితిని మెరుగుపరచడం, గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థను బలోపేతం చేయడం కూడా దీని ముఖ్య ఉద్దేశం. స్వయం సహాయక సంఘాల ద్వారా మహిళలకు శిక్షణ, ఆర్థిక సాయం, మార్కెటింగ్ అవకాశాలు, డిజిటల్ వాణిజ్య వేదికలను అందించడం ద్వారా వారిని వ్యాపార రంగంలో నిలదొక్కుకునేలా చేయడం ఈ కార్యక్రమం ప్రధాన లక్ష్యం.

గ్రామీణాభివృద్ధి శాఖ సమీక్షా సమావేశంలో ఈ లక్ష్య సాధనకు అవసరమైన వ్యూహాలపై విస్తృతంగా చర్చించారు. ముఖ్యంగా మహిళా ఉత్పత్తిదారులు తయారు చేస్తున్న వస్తువులు స్థానిక మార్కెట్లకే పరిమితం కాకుండా జాతీయ, అంతర్జాతీయ మార్కెట్లను చేరుకునేలా బలమైన మార్కెటింగ్ వ్యవస్థను రూపొందించాల్సిన అవసరాన్ని అధికారులు గుర్తించారు. ఉత్పత్తి నుంచి విక్రయం వరకు సమగ్ర సరఫరా వ్యవస్థను ఏర్పాటు చేయడంపై ప్రత్యేక దృష్టి సారించారు.

ఈ దిశగా దేశవ్యాప్తంగా 700 మార్కెటింగ్, 1,000 జిల్లా ఫుల్‌ఫిల్‌మెంట్ సెంటర్లను ఏర్పాటు చేయాలని ప్రతిపాదించారు. ఇవి గ్రామీణ మహిళల ఉత్పత్తులకు ప్రత్యేక మార్కెటింగ్ కేంద్రాలుగా పనిచేస్తాయి. గ్రామీణ కళాకారులు, స్వయం సహాయక సంఘాల సభ్యులు తయారు చేసే వస్త్రాలు, హస్తకళలు, ఆహార ఉత్పత్తులు, గృహోపకరణాలు, ఇతర ఉత్పత్తులను వినియోగదారులకు నేరుగా అందించేందుకు ఇవి వేదికలుగా నిలుస్తాయి.

జిల్లా ఫుల్‌ఫిల్‌మెంట్ సెంటర్లు నిల్వ, ప్యాకేజింగ్, సరఫరా, పంపిణీ కార్యకలాపాలకు కేంద్రాలుగా వ్యవహరిస్తాయి. గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో తయారయ్యే ఉత్పత్తులను సమర్థవంతంగా సేకరించి దేశవ్యాప్తంగా మార్కెట్లకు చేరవేయడంలో ఇవి కీలక పాత్ర పోషించనున్నాయి. దీనివల్ల మహిళల ఉత్పత్తులకు స్థిరమైన డిమాండ్ ఏర్పడటంతో పాటు ఆదాయం కూడా పెరుగుతుంది.

ఈ కార్యక్రమంలో భాగంగా రాష్ట్ర స్థాయి సమాఖ్యలను బలోపేతం చేయాలని ప్రభుత్వం నిర్ణయించింది. మహిళా స్వయం సహాయక సంఘాల నిర్వహణ, వ్యాపార విస్తరణ, ఆర్థిక నిర్వహణ, నాయకత్వ నైపుణ్యాల అభివృద్ధికి ప్రత్యేక శిక్షణా కార్యక్రమాలను చేపట్టనున్నారు. అలాగే ప్రతి రాష్ట్రం వార్షిక కార్యాచరణ ప్రణాళికను రూపొందించి లక్ష్యాల సాధనకు కట్టుబడి ఉండాలని సూచించారు.

మహిళల విశిష్ట కృషిని గౌరవించేందుకు ప్రత్యేక పురస్కార వ్యవస్థను కూడా ప్రవేశపెట్టనున్నారు. ఉత్తమ మహిళా పారిశ్రామికవేత్త, ఉత్తమ డిజిటలైజేషన్ కార్యక్రమం, అత్యధిక శాతం నిధుల బదిలీ, లాఖ్పతి దీది అవార్డు వంటి విభాగాల్లో పురస్కారాలు అందించడం ద్వారా మహిళల్లో సృజనాత్మకత, పోటీ స్ఫూర్తి, నాయకత్వ లక్షణాలను ప్రోత్సహించనున్నారు.

గ్రామీణ ఉత్పత్తులకు మార్కెట్ అవకాశాలను మరింత విస్తరించేందుకు మేళాల సంఖ్యను పెంచాలని నిర్ణయించారు. ఈ మేళాలు గ్రామీణ మహిళలు తమ ఉత్పత్తులను ప్రదర్శించేందుకు, వినియోగదారులతో ప్రత్యక్షంగా మమేకం కావడానికి, మార్కెట్ ధోరణులను అర్థం చేసుకోవడానికి మంచి అవకాశాలను కల్పిస్తాయి. ఈ కార్యక్రమాల ద్వారా గ్రామీణ కళాకారులకు జాతీయస్థాయిలో గుర్తింపు లభించే అవకాశాలు కూడా పెరుగుతాయి.

డిజిటల్ వేదికలే ప్రపంచ మార్కెట్లకు ద్వారాలు

డిజిటల్ యుగంలో మార్కెట్ విస్తరణకు సాంకేతికత కీలకం అని ప్రభుత్వం గుర్తించింది. అందుకే పోర్టల్‌ను ఆధునికీకరించి బహుళ విక్రేతలతో కూడిన ఓమ్నీ ఛానల్ ఈ-కామర్స్ వేదికగా అభివృద్ధి చేస్తున్నారు. దీని ద్వారా అధిక శాతం ఉత్పత్తులు దేశంలోని ప్రతి ప్రాంతానికే కాకుండా ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న వినియోగదారులకు చేరుకునే అవకాశం లభిస్తుంది. అదేవిధంగా డిజిటల్ వాణిజ్య వేదికలతో భాగస్వామ్యాలు ఏర్పాటు చేసి గ్రామీణ ఉత్పత్తుల విక్రయాలను మరింత పెంచే ప్రయత్నాలు జరుగుతున్నాయి.

“సరస్ ఆజీవిక” పేరిట ఒకే జాతీయ బ్రాండ్‌ను రూపొందించే ప్రతిపాదన కూడా ఈ కార్యక్రమంలో కీలక అంశంగా నిలిచింది. ప్రస్తుతం వివిధ రాష్ట్రాల్లో విభిన్న పేర్లతో విక్రయమవుతున్న ఉత్పత్తులను ఒకే బ్రాండ్ కింద తీసుకురావడం ద్వారా నాణ్యత, విశ్వసనీయత, మార్కెట్ విలువను పెంచాలని ప్రభుత్వం భావిస్తోంది. ఇది గ్రామీణ ఉత్పత్తులకు ప్రత్యేక గుర్తింపును తీసుకురానుంది.

నైపుణ్యానికి నాణ్యత జత

ఉత్పత్తి రూపకల్పన, నాణ్యత ప్రమాణాలు, ప్యాకేజింగ్, బ్రాండింగ్, సామర్థ్యాభివృద్ధి కోసం జాతీయ స్థాయి సెంటర్స్ ఆఫ్ ఎక్సలెన్స్‌ను కూడా ఏర్పాటు చేయనున్నారు. ఈ కేంద్రాలు గ్రామీణ మహిళల ఉత్పత్తులను అంతర్జాతీయ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా తీర్చిదిద్దడంలో సహాయపడతాయి. తద్వారా గ్రామీణ ఉత్పత్తులు దేశీయ మార్కెట్‌కే కాకుండా ప్రపంచ మార్కెట్లలో కూడా పోటీ పడగల సామర్థ్యాన్ని పొందుతాయి.

మొత్తంగా చూస్తే, 6 కోట్ల లక్షాధికార దీదీల లక్ష్యం కేవలం ఒక ప్రభుత్వ పథకం మాత్రమే కాదు. ఇది గ్రామీణ మహిళల ఆర్థిక స్వాతంత్య్రం, సామాజిక గౌరవం, నాయకత్వ వికాసానికి దారితీసే జాతీయ ఉద్యమం. మహిళలను లబ్ధిదారుల స్థాయి నుంచి పారిశ్రామికవేత్తల స్థాయికి తీసుకెళ్లే ఈ కార్యక్రమం వికసిత భారత్ లక్ష్య సాధనలో కీలక మైలురాయిగా నిలవనుంది. మహిళల చేతుల్లో ఆర్థిక శక్తి పెరిగినప్పుడే సమానత్వంతో కూడిన అభివృద్ధి సాధ్యమవుతుంది. మహిళా సాధికారతే వికసిత భారతానికి బలమైన పునాది.

– డా. రవి కుమార్ చేగొని