Saudi-Turkey-Pakistan Defense Pact |సౌదీ–టర్కీ–పాకిస్తాన్ రక్షణ కూటమి.. ఇరాన్కు కొత్త సవాల్!
Saudi-Turkey-Pakistan Defense Pact |సౌదీ–టర్కీ–పాకిస్తాన్ రక్షణ కూటమి.. ఇరాన్కు కొత్త సవాల్!
- హోర్ముజ్ మంటల్లో… కొత్త కూటమి రంగంలోకి!
- ఇరాన్పై ఒత్తిడి, అమెరికా దౌత్యం, హౌతీల ముప్పు
- ఇది ఇరాన్కు అమెరికా పంపిన హెచ్చరికా?
- సౌదీకి ఎందుకు కొత్త రక్షణ కవచం?
- పశ్చిమాసియాలో తదుపరి పేలుడు ఎక్కడ?
- నిశితంగా పరిశీలిస్తున్న భారత్
Saudi-Turkey-Pakistan Defense Pact |ఆంధ్రప్రభ వెబ్, అంతర్జాతీయ ప్రతినిధి: పశ్చిమాసియాలో యుద్ధ మేఘాలు ఇంకా తొలగిపోకముందే కొత్త భద్రతా సమీకరణం తెరపైకి వచ్చింది. సౌదీ అరేబియా, టర్కీ, పాకిస్తాన్లు పరస్పర రక్షణ ఒప్పందంపై సంతకం చేయడంతో మధ్యప్రాచ్య రాజకీయాల్లో కొత్త అధ్యాయం మొదలైంది. మూడు దేశాల్లో ఏదో ఒకదానిపై సాయుధ దాడి జరిగితే.. అది మిగతా దేశాలపై జరిగిన దాడిగానే పరిగణించేలా ఒప్పందంలో కీలక నిబంధన ఉన్నట్లు సమాచారం.
ఒకవైపు అమెరికా–ఇరాన్ మధ్య ఘర్షణను ముగించేందుకు దౌత్య ప్రయత్నాలు జరుగుతున్నాయన్న సంకేతాలు. మరోవైపు హోర్ముజ్ జలసంధి చుట్టూ తీవ్ర ఉద్రిక్తత. ఇంకోవైపు యెమెన్లో హౌతీల ముప్పు. ఈ పరిస్థితుల్లో సౌదీ–టర్కీ–పాకిస్తాన్ రక్షణ ఒప్పందం కేవలం మూడు దేశాల మధ్య సైనిక సహకారానికి పరిమితం అవుతుందా? లేక పశ్చిమాసియాలో కొత్త శక్తి సమీకరణానికి నాంది పలుకుతుందా? ఇదే ఇప్పుడు ప్రపంచ దేశాల ముందున్న ప్రశ్న.
ఒక కూటమి పుట్టింది.. కానీ అసలు కథ ఇప్పుడే మొదలు
ఈ ఒప్పందం కేవలం ఒక రక్షణ పత్రం కాదు. పశ్చిమాసియా భద్రతా వ్యవస్థలో చోటుచేసుకుంటున్న మార్పులకు ఇది సంకేతంగా కనిపిస్తోంది. ఒకప్పుడు ప్రాంతీయ దేశాలు ప్రధానంగా అమెరికా భద్రతా వ్యవస్థపై ఆధారపడేవి. ఇప్పుడు అదే దేశాలు తమ సొంత వ్యూహాత్మక భాగస్వామ్యాలను నిర్మించుకుంటున్నాయి.
అమెరికా మాత్రం ఇరాన్తో ఘర్షణను ముగించేందుకు దౌత్య మార్గాలను అన్వేషిస్తోంది. హౌతీలు తమ సైనిక సామర్థ్యాన్ని కొనసాగిస్తున్నారు. ఇరాన్ కొత్త రక్షణ కూటములను అనుమానంగా చూస్తోంది. సౌదీ, టర్కీ, పాకిస్తాన్ మాత్రం భవిష్యత్తులో ఎదురయ్యే భద్రతా సవాళ్లకు ముందుగానే సిద్ధమవుతున్నాయి.
అందుకే ఇప్పుడు పశ్చిమాసియాలో అసలు ప్రశ్న.. “యుద్ధం ఎప్పుడు ముగుస్తుంది?” అనేది కాదు. “దాన్ని ముగించేలోపే మరో యుద్ధం మొదలవుతుందా?” అన్నదే ప్రశ్న.
ఇరాన్కు అమెరికా పంపిన హెచ్చరికా?
సౌదీ అరేబియా, టర్కీ, పాకిస్తాన్ల మధ్య కుదిరిన ఒప్పందాన్ని ఇరాన్ ఎలా చూస్తుందన్నది కీలకం. ఇది కేవలం పరస్పర రక్షణ ఒప్పందమా? లేక ఇరాన్కు వ్యూహాత్మక హెచ్చరికా? అమెరికా భద్రతా హామీలపై ప్రాంతీయ దేశాల్లో పెరుగుతున్న సందేహాలకు ఇది ప్రతిబింబమా? రాబోయే రోజుల్లో పశ్చిమాసియా సైనిక సమీకరణాలను మార్చే కొత్త వ్యవస్థకు ఇది పునాదా?
ఈ ప్రశ్నలకు సమాధానాలు ఇప్పుడే స్పష్టంగా లేవు. అయితే ఒక విషయం మాత్రం స్పష్టం. సౌదీ అరేబియా తన భద్రతా వ్యూహాన్ని ఒక్క దేశంపైనే ఆధారపడకుండా విస్తరిస్తోంది.
సౌదీకి ఎందుకు కొత్త రక్షణ కవచం?
సౌదీ అరేబియాకు అమెరికాతో దశాబ్దాలుగా బలమైన భద్రతా సంబంధాలు ఉన్నాయి. అయినప్పటికీ గత కొన్నేళ్లుగా రియాద్ తన భద్రతా విధానాన్ని మరింత విస్తృతంగా ఆలోచిస్తోంది.
“అమెరికా ఎప్పటికీ మన భద్రతకు హామీ ఇస్తుందా?” అనే ప్రశ్న ప్రాంతీయ దేశాల్లో చర్చకు వస్తోంది.
అమెరికా మధ్యప్రాచ్యంలో ఇప్పటికీ కీలక సైనిక శక్తిగానే ఉన్నప్పటికీ, ప్రపంచంలోని ఇతర ప్రాంతాల్లోనూ తన వ్యూహాత్మక ప్రాధాన్యాలను సమతుల్యం చేయాల్సిన పరిస్థితి ఉంది. ఇరాన్తో ప్రస్తుత ఘర్షణ ఈ భద్రతా సందేహాలను మరింత పెంచుతోంది. అందుకే సౌదీ అరేబియా టర్కీ, పాకిస్తాన్లతో తన రక్షణ సంబంధాలను మరింత బలోపేతం చేసుకోవడం అమెరికా వ్యూహాత్మకంగా చూస్తోంది.
టర్కీకి నాటో సభ్యత్వం, బలమైన సైనిక పరిశ్రమ, డ్రోన్ టెక్నాలజీ ఉన్నాయి. పాకిస్తాన్కు భారీ సైనిక వ్యవస్థ, అణ్వాయుధ సామర్థ్యం ఉంది. సౌదీకి విస్తారమైన ఆర్థిక వనరులు, ఇంధన శక్తి, ఆయుధ కొనుగోలు సామర్థ్యం ఉన్నాయి.
మూడు దేశాల సామర్థ్యాలు వేర్వేరు అయినప్పటికీ.. కలిపి చూస్తే ఈ భాగస్వామ్యానికి గణనీయమైన వ్యూహాత్మక బలం ఉంటుంది.
ఇది ‘ఇస్లామిక్ నాటో’ అవుతుందా?
సౌదీ–టర్కీ–పాకిస్తాన్ ఒప్పందం తెరపైకి వచ్చిన వెంటనే మరో ప్రశ్న మొదలైంది. ఇది భవిష్యత్తులో ‘ఇస్లామిక్ నాటో’ తరహా వ్యవస్థగా మారుతుందా?
ప్రస్తుతం అలా చెప్పడం తొందరపాటు. నాటోలోని ఆర్టికల్-5 తరహా సామూహిక రక్షణ వ్యవస్థలో దాడికి గురైన ఒక సభ్యుడికి మిగతా సభ్యులు ఎలా స్పందిస్తారన్నది స్పష్టమైన వ్యవస్థలో ఉంటుంది.
కానీ సౌదీ–టర్కీ–పాకిస్తాన్ ఒప్పందం వాస్తవంగా ఎలా అమలవుతుంది? సైనిక స్పందన ఎలా ఉంటుంది? నిర్ణయం ఎవరు తీసుకుంటారు? ప్రతి దేశం ఎంత సైనిక సహాయం అందిస్తుంది? వంటి అంశాలు ఇంకా స్పష్టంగా తెలియాల్సి ఉంది.
అందువల్ల దీనిని ప్రస్తుతానికి పూర్తి స్థాయి నాటో తరహా కూటమిగా కాకుండా.. పెరుగుతున్న వ్యూహాత్మక రక్షణ భాగస్వామ్యంగా చూడటం సముచితం.
కొత్త కూటమిని అనుమానంగా చూస్తున్న ఇరాన్
ఈ ఒప్పందంపై ఇరాన్ స్పందన కూడా ప్రాధాన్యం సంతరించుకుంది. సౌదీ అరేబియా అమెరికా మద్దతుపై ఆధారపడటం లేదా కాగితపు రక్షణ ఒప్పందాల ద్వారా భద్రత సాధించలేదనే విమర్శలు ఇరాన్ వైపు నుంచి వినిపించాయి.
ఇరాన్ దృష్టిలో ఈ ఒప్పందం ప్రాంతీయ భద్రతా వ్యవస్థలో మరో కీలక మార్పు. ఇరాన్ చుట్టూ ఇప్పటికే ఉన్న భద్రతా, సైనిక సమీకరణాలకు ఇది మరో పొరను జోడిస్తుంది.
అయితే ఈ ఒప్పందాన్ని నేరుగా “ఇరాన్పై యుద్ధ కూటమి”గా పేర్కొనడం కూడా సరైనది కాదు. దీని అధికారిక ఉద్దేశం పరస్పర రక్షణ. అయినప్పటికీ ప్రాంతీయ రాజకీయాల్లో ఇటువంటి ఒప్పందాలు ప్రత్యర్థులకు ఇచ్చే సంకేతం మాత్రం చాలా కీలకం.
ఒక దేశంపై దాడి జరిగితే మూడు దేశాలు సమన్వయంతో స్పందించే అవకాశం ఉందన్న సందేశం.. అదే ఒక రకమైన నిరోధక శక్తిగా పనిచేయవచ్చు.
ఇరాన్ మాత్రమే కాదు.. హౌతీల ముప్పు కూడా
సౌదీ అరేబియాకు ఇరాన్ మాత్రమే భద్రతా సవాలు కాదు. యెమెన్లోని హౌతీ ఉద్యమం కూడా రియాద్కు చాలా కాలంగా ప్రధాన ముప్పుగా ఉంది. 2014లో హౌతీలు యెమెన్ రాజధాని సనాను స్వాధీనం చేసుకోవడంతో అక్కడి రాజకీయ, సైనిక సమీకరణాలు మారిపోయాయి. 2015లో హౌతీలను వెనక్కి నెట్టేందుకు సౌదీ నాయకత్వంలోని సంకీర్ణం యెమెన్లో సైనిక చర్య ప్రారంభించింది. తర్వాత కాల్పుల విరమణతో కొంత ఉద్రిక్తత తగ్గినప్పటికీ.. శాశ్వత రాజకీయ పరిష్కారం మాత్రం పూర్తిగా ఏర్పడలేదు. ఇప్పుడు మళ్లీ ఎర్ర సముద్రం, గల్ఫ్ ఆఫ్ ఏడెన్ ప్రాంతాల్లో హౌతీల చర్యలు ప్రపంచ వాణిజ్యానికి ఆందోళన కలిగిస్తున్నాయి. ఇది కేవలం సౌదీ భద్రతకు సంబంధించిన అంశం కాదు. ప్రపంచ వాణిజ్య మార్గాలకు సంబంధించిన సమస్యగా మారింది.
హోర్ముజ్.. ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థకు వాల్వ్
పశ్చిమాసియా సంక్షోభంలో అత్యంత కీలకమైన ప్రాంతాల్లో హోర్ముజ్ జలసంధి ఒకటి. హోర్ముజ్ ఒక సముద్ర మార్గం మాత్రమే కాదు. ప్రపంచ ఇంధన మార్కెట్లకు కీలకమైన జీవనాడి. ఈ మార్గంలో చమురు రవాణాకు అంతరాయం ఏర్పడితే దాని ప్రభావం వెంటనే అంతర్జాతీయ మార్కెట్లపై పడుతుంది. చమురు ధరలు పెరగవచ్చు. రవాణా ఖర్చులు పెరుగుతాయి. ద్రవ్యోల్బణంపై ఒత్తిడి పెరుగుతుంది. కంపెనీల ఉత్పత్తి వ్యయాలు పెరగవచ్చు. అందుకే హోర్ముజ్లో పరిస్థితి ఎలా ఉందన్నదానిని ప్రపంచ మార్కెట్లు నిశితంగా గమనిస్తున్నాయి. హోర్ముజ్ సాధారణ స్థితికి వస్తుందన్న ఆశ కలిగితే చమురు ధరలపై ఒత్తిడి తగ్గవచ్చు. పెట్టుబడిదారుల్లో ఆందోళన తగ్గుతుంది. ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థకు కూడా కొంత ఊరట లభిస్తుంది.
ఒప్పందం రాకముందే మార్కెట్లు ఎందుకు స్పందిస్తున్నాయి?
ఆర్థిక మార్కెట్లలో భవిష్యత్తు అంచనాలకు భారీ ప్రాధాన్యం ఉంటుంది. అమెరికా–ఇరాన్ మధ్య ఒప్పందం సాధ్యమవుతుందన్న సంకేతాలు వచ్చినప్పుడు.. పెట్టుబడిదారులు ముందుగానే కొన్ని అంచనాలు వేస్తారు. హోర్ముజ్ సాధారణ స్థితికి రావచ్చు.చమురు ధరలు తగ్గవచ్చు. ద్రవ్యోల్బణ ఒత్తిడి తగ్గవచ్చు. వడ్డీ రేట్లపై ఒత్తిడి తగ్గవచ్చు. కంపెనీల వ్యయాలు తగ్గవచ్చు. ఇలాంటి అంచనాలు స్టాక్ మార్కెట్లలో సానుకూల ప్రభావాన్ని చూపుతాయి. అంటే మార్కెట్లు కొన్నిసార్లు జరిగిన విషయాన్ని కాకుండా.. జరగవచ్చని భావిస్తున్న విషయాన్ని ముందుగానే ధరల్లోకి తీసుకుంటాయి.
కానీ దౌత్యం విఫలమైతే?
ఇదే ప్రస్తుత పరిస్థితిలో అతిపెద్ద ప్రమాదం. అమెరికా–ఇరాన్ చర్చలు విఫలమైతే పరిస్థితి ఒక్కసారిగా మారవచ్చు. హోర్ముజ్పై ఆందోళనలు పెరగవచ్చు. చమురు ధరలు పైకి వెళ్లవచ్చు. ద్రవ్యోల్బణ అంచనాలు పెరగవచ్చు. ప్రపంచ స్టాక్ మార్కెట్లలో అమ్మకాల ఒత్తిడి రావచ్చు. అందుకే పెట్టుబడిదారుల ముందున్న అసలు ప్రశ్న.. “ఒప్పందం వస్తుందా?” అనేది మాత్రమే కాదు. “ఒప్పందం కుదిరే వరకు ప్రాంతీయ పరిస్థితి ఎంత స్థిరంగా ఉంటుంది?” అనేదే కీలకం.
అమెరికా చెబుతున్నది ఒకటి.. ఇరాన్ చెబుతున్నది మరొకటి
అమెరికా వైపు నుంచి ఇరాన్తో దౌత్య పరిష్కారం కోసం ప్రయత్నాలు జరుగుతున్నాయన్న సంకేతాలు వస్తున్నాయి. అయితే ఇరాన్ మాత్రం అమెరికాతో ప్రత్యక్ష చర్చల విషయాన్ని అత్యంత జాగ్రత్తగా చూస్తోంది. ఒమన్ వంటి దేశాల ద్వారా సంప్రదింపులు, ప్రాంతీయ మధ్యవర్తిత్వం వంటి మార్గాలు కీలకంగా మారుతున్నాయి. అయితే యుద్ధ సమయంలో దౌత్యం చాలా సున్నితమైనది.
ఒక చిన్న దాడి.. ఒక కఠినమైన రాజకీయ ప్రకటన.. ఒక నౌకపై దాడి.. ఒక క్షిపణి లేదా డ్రోన్ ఘటన.. ఇవేవైనా చర్చల వాతావరణాన్ని మార్చగలవు.
అమెరికాకు అసలు పరీక్ష ఇదే
అమెరికా ముందు రెండు ప్రధాన లక్ష్యాలు ఉన్నాయి. ఒకటి.. ఇరాన్పై ఒత్తిడిని కొనసాగించడం. రెండు.. యుద్ధం మొత్తం ప్రాంతానికి విస్తరించకుండా నిరోధించడం. ఈ రెండింటి మధ్య సమతుల్యత సాధించడం అమెరికాకు పెద్ద సవాలు. ఇరాన్పై ఒత్తిడి పెంచితే ప్రతిస్పందన తీవ్రం కావచ్చు. హోర్ముజ్ లేదా ప్రాంతీయ మిత్ర బలగాల ద్వారా కొత్త సమస్యలు తలెత్తవచ్చు. ఒత్తిడి తగ్గిస్తే మాత్రం అమెరికా ప్రాంతీయ వ్యూహాత్మక ఆధిపత్యంపై ప్రశ్నలు తలెత్తే అవకాశం ఉంది. ఈ నేపథ్యంలో సౌదీ–టర్కీ–పాకిస్తాన్ రక్షణ ఒప్పందం అమెరికాకు కూడా ఒక సంకేతంగా కనిపిస్తోంది. ప్రాంతీయ దేశాలు తమ భద్రతా భవిష్యత్తును పూర్తిగా వాషింగ్టన్పై ఆధారపెట్టుకోవడానికి సిద్ధంగా లేవన్నది ఈ పరిణామం సూచిస్తోంది.
భారత్కు ఎందుకు కీలకం?
పశ్చిమాసియాలో జరుగుతున్న ఈ పరిణామాలను భారత్ దూరం నుంచి చూడలేదు. పాకిస్తాన్ ఈ కొత్త కూటమిలో భాగస్వామి. టర్కీ కూడా కీలక సభ్యుడు. మరోవైపు సౌదీ అరేబియా భారత్కు అత్యంత ముఖ్యమైన ఇంధన, వాణిజ్య, పెట్టుబడి భాగస్వామి. గల్ఫ్ ప్రాంతంలో భద్రతా పరిస్థితి మరింత దిగజారితే భారత ఆర్థిక వ్యవస్థపై ప్రభావం పడే అవకాశం ఉంది. ముఖ్యంగా హోర్ముజ్లో అంతరాయం ఏర్పడితే చమురు ధరలు, షిప్పింగ్ ఖర్చులు, దిగుమతి బిల్లు వంటి అంశాలపై ఒత్తిడి పెరగవచ్చు. భారత్కు ఇంధన సరఫరా వైవిధ్యీకరణ, వ్యూహాత్మక చమురు నిల్వలు, సముద్ర మార్గాల భద్రత కీలకంగా మారతాయి. అదే సమయంలో గల్ఫ్ దేశాల్లో నివసిస్తున్న, పనిచేస్తున్న భారతీయుల భద్రత కూడా అత్యంత ప్రాధాన్య అంశం.
సౌదీ–టర్కీ–పాకిస్తాన్ రక్షణ ఒప్పందం పశ్చిమాసియాలో మారుతున్న భద్రతా సమీకరణాలకు ఒక ముఖ్యమైన సంకేతం. ఒకప్పుడు ప్రాంతీయ భద్రతకు అమెరికానే ప్రధాన ఆధారం. ఇప్పుడు అదే ప్రాంతీయ దేశాలు ప్రత్యామ్నాయ వ్యూహాత్మక భాగస్వామ్యాలను నిర్మించుకుంటున్నాయి. ఇదే సమయంలో అమెరికా ఇరాన్తో దౌత్య పరిష్కారం కోసం ప్రయత్నిస్తోంది. ఇరాన్ కొత్త కూటములను అనుమానంగా చూస్తోంది. హౌతీలు సముద్ర వాణిజ్యానికి ముప్పుగా కొనసాగుతున్నారు. ప్రపంచ మార్కెట్లు హోర్ముజ్ వైపు చూస్తున్నాయి. అందుకే పశ్చిమాసియాలో ఇప్పుడు అసలు ప్రశ్న.. యుద్ధం ఎప్పుడు ముగుస్తుంది? అన్నది కాదు. దాన్ని ముగించేలోపే మరో యుద్ధం మొదలవుతుందా? అన్నదే ఇప్పుడు ఒక చర్చ.
మధ్యప్రాచ్యంలో ఒక కొత్త రక్షణ కూటమి పుట్టింది. ఇరాన్తో దౌత్యానికి తలుపులు ఇంకా పూర్తిగా మూసుకోలేదు. కానీ ఆ తలుపు వెనుక సైనిక కూటములు, క్షిపణులు, డ్రోన్లు, చమురు నౌకలు, సముద్ర మార్గాలపై పెరుగుతున్న ఆందోళనలు సిద్ధంగానే ఉన్నాయి. పశ్చిమాసియా కథలో తదుపరి అధ్యాయం ఎక్కడ మొదలవుతుందో ఇప్పుడే చెప్పలేం. కానీ దాని ప్రభావం మాత్రం మధ్యప్రాచ్యాన్ని దాటి ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థపై పడే అవకాశం ఉంది.
