దక్షిణ కాశిగా వెలుగొందుతున్న కాళేశ్వరం

దక్షిణ కాశిగా వెలుగొందుతున్న కాళేశ్వరం

-గోదావరి–ప్రాణహిత సంగమంలో ఆధ్యాత్మిక వైభవం
-పురాణ ప్రాశస్త్యం, చరిత్ర, శిల్పకళల సమ్మేళనంగా శ్రీ కాళేశ్వర ముక్తీశ్వర క్షేత్రం

మహాదేవపూర్ , ఆంధ్రప్రభ: శ్రీ కాళేశ్వర ముక్తీశ్వర స్వామి దేవాలయం తెలంగాణ రాష్ట్రంలోని జయశంకర్ భూపాలపల్లి జిల్లా మహాదేవ్‌పూర్ మండలంలో వెలసిన అత్యంత ప్రాచీన, పవిత్ర శైవక్షేత్రంగా భక్తుల ఆరాధనలను అందుకుంటోంది. గోదావరి–ప్రాణహిత నదుల సంగమస్థలంలో విరాజిల్లుతున్న ఈ క్షేత్రం “దక్షిణ త్రివేణి సంగమం”, “దక్షిణ కాశి”గా విశేష ఖ్యాతిని పొందింది.

ఘనమైన అరణ్య ప్రాంతాల నడుమ, తెలంగాణ–మహారాష్ట్ర–ఛత్తీస్‌గఢ్ రాష్ట్రాల సరిహద్దులకు సమీపంలో ఉన్న కాళేశ్వరం భౌగోళికంగా, ఆధ్యాత్మికంగా విశిష్ట స్థానాన్ని సంపాదించుకుంది. హైదరాబాద్‌కు సుమారు 277 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న ఈ క్షేత్రానికి రహదారి, రైలు మార్గాల ద్వారా సౌకర్యవంతమైన రవాణా ఏర్పాట్లు ఉన్నాయి.

స్కంద పురాణంలోని “కాళేశ్వర ఖండం” ఈ పుణ్యక్షేత్ర మహిమను విశదీకరిస్తుంది. పురాణాల ప్రకారం త్రేతాయుగంలో శ్రీరాముడు దండకారణ్యంలో వనవాసం చేస్తున్న సమయంలో ఈ ప్రాంతాన్ని సందర్శించినట్లు విశ్వసిస్తారు. పరిసర ప్రాంతాల్లోని ప్రాచీన శ్రీరామాలయాలు ఆ విశ్వాసానికి నిదర్శనంగా నిలుస్తున్నాయి.

గోదావరి నది ఎడమ తీరంలో వెలసిన ఈ క్షేత్రంలో పరమశివుడు “కాళేశ్వర ముక్తీశ్వర స్వామి”గా భక్తులకు దర్శనమిస్తాడు. భక్తుల విశ్వాసం ప్రకారం సరస్వతి నది ఇక్కడ అంతర్వాహినిగా ప్రవహిస్తుందని చెబుతారు. అందువల్ల గోదావరి, ప్రాణహిత, సరస్వతి నదుల సంగమంగా ఈ ప్రాంతాన్ని “దక్షిణ త్రివేణి సంగమం”గా పూజిస్తున్నారు.

స్కంద పురాణం ప్రకారం యమధర్మరాజు ఈ పవిత్ర స్థలంలో పరమశివుని ఆరాధిస్తూ ఘోర తపస్సు చేశాడు. ఆయన భక్తికి ప్రసన్నుడైన పరమశివుడు తనతో పాటు నిత్యం ఇక్కడే ఉండే వరాన్ని అనుగ్రహించినట్లు పురాణ గాథలు చెబుతున్నాయి. అందుకే ఈ ఆలయంలో ఒకే పానవట్టంపై కాళేశ్వర, ముక్తీశ్వర అనే రెండు శివలింగాలు ప్రతిష్ఠించబడ్డాయి. తెలుగు రాష్ట్రాల్లో యమధర్మరాజు శివలింగ రూపంలో పరమశివునితో కలిసి ఆరాధించబడుతున్న ఏకైక ఆలయంగా ఇది విశేష ప్రాధాన్యం సంతరించుకుంది.

ఇక్కడి శివలింగాలలో ఒకదానిపై ఉన్న రెండు చిన్న రంధ్రాలను స్వామివారి “నాసికా రంధ్రాలు”గా భావిస్తారు. వీటిలో పోసిన పాలు లేదా నీరు గోదావరి నదిలో కలుస్తాయని భక్తుల విశ్వాసం. ఈ విశేషాన్ని దర్శించేందుకు ప్రతిరోజూ వేలాది మంది భక్తులు ఆలయానికి తరలివస్తున్నారు.

కాళేశ్వరం పవిత్ర స్నాన ఘాట్లకు కూడా ప్రసిద్ధి చెందింది. “అష్ట తీర్థాలు”గా ప్రసిద్ధిగాంచిన బ్రహ్మ తీర్థం, పిచ్చుక తీర్థం, జ్ఞాన తీర్థం, వాయస తీర్థం, సంగమ తీర్థం, నరసింహ తీర్థం, హనుమత్ తీర్థం, వ్యాస తీర్థాలలో పుణ్యస్నానాలు ఆచరించడం ద్వారా పాప విమోచనం కలుగుతుందని భక్తులు విశ్వసిస్తున్నారు. ముఖ్యంగా మహాశివరాత్రి, కార్తీక మాసం, పుష్కరాల సమయంలో భక్తులతో ఈ ప్రాంతం కిటకిటలాడుతుంది.

కాకతీయులు, రాష్ట్రకూటులు, చాళుక్యులు, విజయనగర రాజులు ఈ క్షేత్ర అభివృద్ధికి విశేష కృషి చేసినట్లు శాసనాలు తెలియజేస్తున్నాయి. విజయనగర సామ్రాజ్యానికి చెందిన దేవరాయలు కాళేశ్వరంలో దిగ్విజయోత్సవం నిర్వహించి తులాపురుష దానం చేసినట్లు చారిత్రక ఆధారాలు వెల్లడిస్తున్నాయి.

ఆలయంలోని శిల్ప సంపద కూడా ప్రత్యేక ఆకర్షణగా నిలుస్తోంది. విష్ణుమూర్తి దశావతారాల్లో మత్స్య, కూర్మ అవతార శిల్పాలు, అన్నపూర్ణాదేవి విగ్రహం, శైవ ద్వారపాలకులు, చతుర్ముఖ లింగం, మత్స్యయంత్రాన్ని లక్ష్యంగా చేసుకున్న అర్జునుని శిల్పాలు సందర్శకులను విశేషంగా ఆకట్టుకుంటున్నాయి. ఎర్రరాయి, గ్రానైట్, బసాల్ట్ రాళ్లతో చెక్కబడిన ఈ శిల్పాలను ఆలయ సమీప మ్యూజియంలో ప్రదర్శిస్తున్నారు.

గోదావరి నది దక్షిణ తీరంలోని ధర్మపురి, కోటిలింగాల, మంథని వంటి చారిత్రక క్షేత్రాలకు సమీపంలో ఉన్న కాళేశ్వరం ఆధ్యాత్మిక పర్యాటక కేంద్రంగా కూడా వేగంగా అభివృద్ధి చెందుతోంది.

ఆధ్యాత్మికత, పురాణ వైభవం, చరిత్ర, శిల్పకళ, ప్రకృతి సౌందర్యాల సమ్మేళనంగా నిలుస్తున్న కాళేశ్వరం నేటికీ దక్షిణ కాశిగా భక్తుల హృదయాల్లో ప్రత్యేక స్థానం సంపాదించుకుని వేలాది మంది యాత్రికులను ఆకర్షిస్తోంది.