Telangana Buddhist heritage | ఫణిగిరి చరిత్రకు అంతర్జాతీయ ప్రాధాన్యం
Telangana Buddhist heritage | ఫణిగిరి చరిత్రకు అంతర్జాతీయ ప్రాధాన్యం
Telangana Buddhist heritage | తవ్వకాలలో వెలుగుచూస్తున్న పురావస్తు సంపద
ఇక్ష్వాకుల కాల నాణేలు, శిల్పాల ఆవిష్కరణ
అభివృద్ధికి ఎదురవుతున్న నిధుల సమస్య
యునెస్కో హోదా కోసం పురావస్తు శాఖ ప్రయత్నాలు
Telangana Buddhist heritage | హైదరాబాద్, ఆంధ్రప్రభ: బౌద్ధ మకుట రత్నంగా భాసిల్లుతున్న ఫణిగిరి తెలంగాణ చరిత్రలోనే అత్యంత ప్రాముఖ్యం గల పురావస్తు సంపద. ఇక్కడ తవ్వకాల్లో అమరావతిని మించిన చరిత్ర లభ్యమవుతోంది. ఇటీవల 150 అడుగుల కొండకింద వందల ఎకరాల్లో విస్తరించిన నాటి నాగరికత, బౌద్ధ ఆరామాలు వెలువడటంతో చరిత్రకు మరింత ప్రాధాన్యం పెరిగింది. తొలుత నిజాం రాజు మీర్ ఉస్మాన్ అలీ ఖాన్ ఆనాటి పురావస్తు శాఖకు ఇచ్చిన ఆదేశాల మేరకు 1940లో తవ్వకాలు ప్రారంభమయ్యాయి. నాటినుంచి నేటివరకు దశలవారీగా జరిగిన తవ్వకాల్లో అమరావతిని మించిన చరిత్ర లభ్యమైందని చరిత్రకారులు చెప్పారు.
అత్యంత సుప్రసిద్ధి చెందిన ఫణిగిరికి అంతర్జాతీయ వారసత్వ హోదా దక్కితే తెలంగాణ పర్యాటక రంగం విస్తృతంగా అభివృద్ధి చెందే అవకాశాలున్నాయని పర్యాటక శాఖ భావిస్తున్నది. అందుకు ఫణిగిరిని యునెస్కో వారసత్వ హోదా దక్కేందుకు రాష్ట్ర పురావస్తు శాఖ డీపీఆర్ సిద్ధం చేసింది. నిజాం కాలం నుంచి ఇప్పటివరకు జరిగిన తవ్వకాలు, ప్రపంచంలోనే అరుదైన బౌద్ధ శిల్పాలు, ఫణిగిరి చరిత్రను పొందుపరుస్తూ పురావస్తు శాఖ డీపీఆర్ రూపొందించి రాష్ట్ర పర్యాటకాభివృద్ధి సంస్థకు పంపించింది.
వెలుగులోకి విలువైన శాసనాలు
రెండువేల ఐదువందల ఏళ్లకు పైబడిన చరిత్ర కలిగిన ఈ ప్రాంతంలో జరిగిన తవ్వకాలలో మహాస్తూపాలు, విహారాలు, శాసనాలు, నాణేలు, బౌద్ధ శిల్పాలు వెలుగులోకి వచ్చాయి. శాతవాహనులు, ఇక్ష్వాకుల కాలంలో బౌద్ధ ధర్మానికి ప్రధాన కేంద్రంగా ఫణిగిరి ఉన్నట్లు పురావస్తు ఆధారాలు నిర్ధారించాయి. 2001 నుంచి తెలంగాణ పురావస్తు శాఖ దశలవారీగా తవ్వకాలు నిర్వహిస్తోంది. ఇటీవల ఇక్ష్వాకుల కాలానికి చెందిన 3,700కు పైగా సీసపు నాణేలు లభించడం దేశవ్యాప్తంగా చర్చనీయాంశమైంది.
మహాస్తూపం, చైత్యగృహాలు, బౌద్ధ అవశేష పెట్టెలు, శిల్ప సంపద చరిత్ర పరిశోధనలకు కొత్త ఆధారాలుగా నిలిచాయి. ఫణిగిరి తవ్వకాలు, సంరక్షణ పనులు ప్రధానంగా తెలంగాణ పురావస్తు శాఖ ఆధ్వర్యంలో సాగుతున్నాయి. అమరావతి, నాగార్జునకొండ స్థాయిలో అభివృద్ధి జరగాలంటే భారీ నిధులు అవసరమని నిపుణులు చెబుతున్నారు.
రాష్ట్ర ప్రభుత్వం దశలవారీగా నిధులు కేటాయిస్తున్నప్పటికీ, సమగ్ర అభివృద్ధికి అవసరమైన స్థాయిలో నిధుల ప్రవాహం లేకపోవడం ఒక నిరాశాజనకమైన (negative emotion) పరిస్థితిగా మారింది. మరోవైపు ఫణిగిరి అభివృద్ధిపై ప్రజల్లో ఆశావహమైన (positive emotion) ఆకాంక్షలు పెరుగుతున్నాయి.
2023లో ఫణిగిరిలో కొత్త బౌద్ధ మ్యూజియం నిర్మాణానికి సుమారు రూ.40 లక్షలు మంజూరు చేయగా, మౌలిక సదుపాయాల కోసం అదనంగా నిధులు విడుదల చేశారు. దేశవ్యాప్తంగా పురావస్తు తవ్వకాల కోసం కేంద్ర ప్రభుత్వం నిధులు కేటాయిస్తున్నప్పటికీ, ఫణిగిరిని జాతీయ స్థాయి బౌద్ధ పర్యాటక కేంద్రంగా అభివృద్ధి చేయడానికి ప్రత్యేక ప్రాజెక్టు ఇంకా రూపుదాల్చలేదు. పురావస్తు సర్వే ఆఫ్ ఇండియా దేశవ్యాప్తంగా తవ్వకాల కోసం 2024-25లో రూ.15 కోట్ల బడ్జెట్ కేటాయించింది. ఈ నిధులకు తోడు రాష్ట్ర ప్రభుత్వం కేటాయించకపోవడంతో తవ్వకాలు ఆశించిన మేరకు ముందుకు కదలకపోవడం ఒక ఆందోళనకరమైన (negative emotion) అంశంగా మారింది.
