Munnar Elephant Conflict |అడవి మార్గాల ఆక్రమణలతో పెరుగుతున్న మనిషి–ఏనుగు సంఘర్షణ

• 18 ఏళ్లలో కేరళలో 581 మంది మృతి.. 1,200 మందికి గాయాలు
• మున్నార్‌లోనే అత్యధికంగా 103 మంది మృతి
• మానవ చర్యలతో 226 ఏనుగుల మృత్యువు..
• సమగ్ర భూభాగ ప్రణాళికే పరిష్కారం

మున్నార్, ఆంధ్రప్రభ: పర్యాటకుల స్వర్గధామంగా, తేయాకు తోటల ప్రాంతంగా ప్రపంచానికి పరిచయమైన మున్నార్‌.. మరో వైపు మనిషికి, ఏనుగుకి మధ్య సంఘర్షణకు కీలక కేంద్రంగా మారుతోంది. ఏనుగులు అడవుల్లోకి పరిమితం కాకుండా తోటలు, రహదారులు, నివాస ప్రాంతాలు, పర్యాటక కేంద్రాల్లోకి రావడంతో ప్రజలు భయాందోళనలకు గురవుతున్నారు. మరో వైపు ఏనుగులు సైతం ప్రాణాలు కోల్పోతున్నాయి. సమస్యకు మూలం ఏనుగుల సంఖ్య మాత్రమే కాదు.. వాటి సహజ సంచార భూభాగం ముక్కలవడం, మానవ కార్యకలాపాలు ఆ ప్రాంతలలో విస్తరించడం.

ఆగస్టు 27న మున్నార్ సమీపంలోని తాలక్కుళం ప్రాంతంలో జరిగిన ఘటన ఈ సంక్షోభానికి మరో ఉదాహరణ. భారీ వర్షం, దట్టమైన పొగమంచు మధ్య పంటను పరిశీలించేందుకు వెళ్లిన తమిళనాడుకు చెందిన 68 ఏళ్ల రైతు ఎస్. ఒచ్చప్పన్‌పై అడవి ఏనుగు దాడి చేయడంతో మృతి చెందారు. అంతకు కొద్ది నెలల ముందే చిన్నకానాల్‌లో 36 ఏళ్ల మరి ఏనుగు దాడిలో ప్రాణాలు కోల్పోగా.. ఆమె 11 ఏళ్ల కుమారుడు గాయపడ్డాడు. మున్నార్ పట్టణంలోకి దంతపు ఏనుగు ప్రవేశించిన ఘటన కూడా స్థానికుల్లో భయాన్ని రేకెత్తించింది.

మున్నార్‌లోనే అత్యధికంగా మృతులు..

వైల్డ్‌లైఫ్‌ ఇన్‌స్టిట్యూట్‌ ఆఫ్‌ ఇండియా (WII) ఆగస్టు 2026లో విడుదల చేసిన అధ్యయనం సమస్య తీవ్రతను వెల్లడిస్తోంది. ప్రాజెక్ట్‌ ఎలిఫెంట్‌ కింద 2008–2025 మధ్య కేరళలో నమోదైన మనిషి, ఏనుగు సంఘర్షణలను విశ్లేషించిన ఈ అధ్యయనం ప్రకారం.. రాష్ట్రంలో 581 మంది ప్రాణాలు కోల్పోగా, మరో 1,200 మంది గాయపడ్డారు. మొత్తం 1,781 సంఘర్షణ ఘటనలు నమోదయ్యాయి. వీటిలో మున్నార్ ప్రాంతంలోనే అత్యధికంగా 103 మంది మరణించారు. అదే కాలంలో కేరళలో 695 అడవి ఏనుగులు మృతి చెందాయి. వీటిలో 226 మరణాలు మానవ చర్యలకు సంబంధించినవే. విద్యుదాఘాతం కారణంగా 154 ఏనుగులు, రైలు ప్రమాదాల్లో 17 ఏనుగులు మృత్యువాత పడ్డాయి.

అడవి మార్గాలు ఎక్కడ?

ఏనుగులకు అడవి, తోట, రెవెన్యూ భూమి, ప్రైవేటు స్థలం అనే మానవ సరిహద్దులు తెలియవు. ఆహారం, నీరు, వాతావరణ పరిస్థితులకు అనుగుణంగా అవి తరతరాలుగా ఉపయోగిస్తున్న మార్గాల్లోనే సంచరిస్తుంటాయి. అయితే కాలక్రమేణా ఆ మార్గాల మధ్య తేయాకు, యాలకులు వంటి తోటలు, నివాసాలు, రహదారులు, విద్యుత్‌ లైన్లు, రిసార్టులు, ఇతర నిర్మాణాలు ఏర్పడ్డాయి.

దీంతో ఏనుగుల సహజ సంచార మార్గాలు ముక్కలయ్యాయి. ఒకప్పుడు నిరంతరంగా ఉన్న అడవి భూభాగం ఇప్పుడు అనేక మానవ కార్యకలాపాల మధ్య చిన్నచిన్న ముక్కలుగా విడిపోయింది. ఫలితంగా ఏనుగులు తమ పాత మార్గాల్లో ప్రయాణించేటప్పుడు మనుషులతో ఎదురుపడే అవకాశాలు పెరిగాయి.

చిన్నకానాల్‌లోని 301 కాలనీ దీనికి సంక్లిష్ట ఉదాహరణగా నిలుస్తోంది. ఏనుగుల సహజ సంచార మార్గంగా గుర్తించబడిన ప్రాంతంలోనే గిరిజన కుటుంబాలకు భూమి కేటాయింపులు జరిగాయి. అయితే అక్కడ నివసిస్తున్న ప్రతి ఒక్కరినీ ‘ఆక్రమణదారు’గా ముద్ర వేయడం కూడా సరైన పరిష్కారం కాదు. అనేక కుటుంబాలకు చట్టబద్ధమైన హక్కులు, చారిత్రక నేపథ్యం, జీవనోపాధి ఆధారాలు ఉన్నాయి.

ప్లాంటేషన్‌ నుంచి పర్యాటక కేంద్రంగా..

మున్నార్‌ ప్రస్తుత రూపానికి మూలాలు వలస పాలన కాలంలో ఉన్నాయి. 1870లలో యూరోపియన్‌ ప్లాంటర్లు ఈ ప్రాంతంపై దృష్టి సారించగా.. 1877లో పెద్ద ఎత్తున భూములు లీజుకు వెళ్లాయి. కాఫీ, యాలకులు, సింకోనా తదితర పంటల అనంతరం తేయాకు ప్రధాన వాణిజ్య పంటగా మారింది. తేయాకు తోటల చుట్టూ రహదారులు, కార్మికుల నివాసాలు, వాణిజ్య మౌలిక సదుపాయాలు విస్తరించాయి. అనంతరం ఎరవికుళం జాతీయ పార్క్‌, ఆనముడి, మట్టుపట్టి, కుండల, టాప్‌ స్టేషన్‌, షోలా అడవులు వంటి ప్రాంతాల కారణంగా మున్నార్‌ అంతర్జాతీయ పర్యాటక పటంలో ప్రత్యేక స్థానాన్ని సంపాదించింది.

పర్యాటకుల సంఖ్య పెరిగేకొద్దీ హోటళ్లు, రిసార్టులు, హోమ్‌స్టేలు, రెస్టారెంట్లు, రహదారుల విస్తరణ కూడా పెరిగింది. ఒకప్పుడు తోటల రాకపోకలకు ఉపయోగించిన రహదారులపై ఇప్పుడు భారీగా పర్యాటక వాహనాలు సంచరిస్తున్నాయి. దీంతో వన్యప్రాణుల సంచార ప్రాంతాల్లో మానవ ఒత్తిడి మరింత పెరిగింది.

‘అరికొంబన్‌’ నుంచి ‘పడయప్ప’ వరకు..

మున్నార్‌ ఏనుగులు ఇప్పుడు స్థానికులకే కాదు.. సోషల్‌ మీడియా ద్వారా దేశవ్యాప్తంగా పరిచితమయ్యాయి. చిన్నకానాల్‌లో ఇళ్లు, దుకాణాల్లోకి వెళ్లి బియ్యం కోసం ప్రయత్నించిన ‘అరికొంబన్‌’ జాతీయస్థాయిలో చర్చకు వచ్చింది. 2023లో దాన్ని పట్టుకుని రేడియో కాలర్‌ అమర్చి పెరియార్‌ ప్రాంతానికి తరలించారు. అక్కడి నుంచి తమిళనాడులోకి వెళ్లిన తర్వాత కూడా అది సమస్యలకు కారణమైంది.

‘పడయప్ప’ అనే ఒంటికొమ్ము ఏనుగు మున్నార్‌ ప్రాంతంలో తరచూ రోడ్లు, తోటలు, జనావాసాల వద్ద కనిపిస్తూ ప్రజలకు సుపరిచితమైంది. ‘చక్కకొంబన్‌’ వంటి ఏనుగులకూ ప్రత్యేక గుర్తింపు ఏర్పడింది.

పర్యాటకులకు రోడ్డు పక్కన ఏనుగు కనిపించడం ఫొటో తీసుకునే మధురానుభూతి కావచ్చు. కానీ తోట కార్మికుడికి అదే ఏనుగు ఇంటికి సురక్షితంగా చేరుతానా? అనే భయాన్ని కలిగిస్తుంది. వన్యప్రాణిని పర్యాటక వినోదంగా చూడటం వల్ల సమస్య మరింత తీవ్రమయ్యే ప్రమాదం ఉంది.

పంటలూ.. ఏనుగులకు ఆకర్షణే..

వ్యవసాయ భూములు కూడా సంఘర్షణను పెంచుతున్నాయి. అరటి, కొబ్బరి, పనస, వరి, రబ్బరు, కాఫీ, మిరియాలు, యాలకులు, అల్లం, పైనాపిల్‌ వంటి పంటలు ఏనుగులకు ఆకర్షణీయమైన ఆహార వనరులుగా మారుతున్నాయి. అడవికి ఆనుకుని ఉన్న తోటల్లో పంటలు సిద్ధమైన సమయంలో ఏనుగుల సంచారం పెరుగుతోంది.

రైతులు పంటలను వదులుకోలేరు. పంట నష్టాన్ని భరించలేరు. అదే సమయంలో ఏనుగులను తరిమివేయడం లేదా తరలించడం ద్వారా సమస్య శాశ్వతంగా పరిష్కారం కాదు. అందుకే ఇది కేవలం ‘ఏనుగుల నిర్వహణ’ సమస్యగా కాకుండా మొత్తం భూభాగాన్ని సమన్వయంతో నిర్వహించాల్సిన సమస్యగా చూడాల్సిన అవసరం ఉంది.

హెచ్చరికలు మాత్రమే సరిపోవు..

ఏనుగుల కదలికలపై అటవీశాఖ రాపిడ్‌ రెస్పాన్స్‌ టీమ్‌లు హెచ్చరికలు జారీ చేస్తున్నాయి. వాట్సాప్‌ గ్రూపుల ద్వారా సమాచారం చేరవేస్తున్నారు. అయితే వర్షం, పొగమంచు వంటి పరిస్థితుల్లో ఏనుగు కనిపించకపోవచ్చు. ప్రతి రైతు లేదా తోట కార్మికుడు వాట్సాప్‌ సందేశాన్ని చూసే పరిస్థితి ఉండకపోవచ్చు. పర్యాటకులకు స్థానిక హెచ్చరిక వ్యవస్థల గురించి తెలియకపోవచ్చు.అందుకే సైరన్లు, స్థానిక వాలంటీర్లు, వాచ్‌టవర్లు, గస్తీ బృందాలతో కూడిన బహుళస్థాయి హెచ్చరిక వ్యవస్థ అవసరం. ప్రమాద ప్రాంతాల్లో ముందస్తు సమాచారం ప్రజలకు నేరుగా చేరాలి.

తరలింపులతో సమస్య తీరుతుందా?

ఒక ఏనుగు జనావాసాల్లోకి వస్తే దాన్ని పట్టుకుని మరో ప్రాంతానికి తరలించడం తక్షణ ఉపశమనాన్ని ఇవ్వవచ్చు. కానీ దాని సహజ సంచార మార్గాలు, ఆహారం, నీటి వనరులు, అడవుల అనుసంధానం వంటి మూల సమస్యలు అలాగే ఉంటాయి. అరికొంబన్‌ ఉదంతం కూడా ఇదే విషయాన్ని స్పష్టం చేసింది. ఒక ప్రాంతం నుంచి ఏనుగును తొలగించడం కంటే.. ఏనుగులు సంచరించే మొత్తం భూభాగాన్ని శాస్త్రీయంగా నిర్వహించడం అవసరం.

మున్నార్‌ భవిష్యత్తు కోసం అడవులు, తోటలు, నివాసాలు, రహదారులు, విద్యుత్‌ లైన్లు, పర్యాటక కార్యకలాపాలు, వన్యప్రాణి కారిడార్లను ఒకే ప్రణాళికలోకి తీసుకురావాలి.

• ఏనుగుల సహజ సంచార మార్గాలకు చట్టపరమైన రక్షణ కల్పించాలి.
• కీలక కారిడార్లలో కొత్త నిర్మాణాలను కఠినంగా నియంత్రించాలి.
• రహదారులపై వన్యప్రాణులకు అనుకూలమైన క్రాసింగ్‌లు ఏర్పాటు చేయాలి.
• ఏనుగుల సంచారం ఉన్న ప్రాంతాల్లో హెచ్చరిక వ్యవస్థ వేగవతం చేయాలి.
• విద్యుత్‌ లైన్లు, కంచెలు ఏనుగులకు ప్రమాదకరంగా మారకుండా చూడాలి.
• పంట నష్టానికి రైతులకు వేగవంతమైన, తగిన పరిహారం అందించాలి.
• అత్యంత ప్రమాదకర ప్రాంతాల్లోని ఉన్నవారికి పునరావాసం కల్పించాలి.
• పర్యాటక అభివృద్ధిని క్యారీయింగ్‌ కెపాసిటీకి అనుగుణంగా పరిమితం చేయాలి.

సమస్య ఏనుగులు కాదు.. భూభాగం నిర్వహణే

మున్నార్‌లో ఏనుగుల సమస్యను కేవలం ‘ఏనుగులు జనావాసాల్లోకి రావడం’గా చూడటం అసలు సమస్యను తప్పుదోవ పట్టించడమే. ఏనుగులు తమ పాత మార్గాల్లోనే నడుస్తున్నాయి. మారింది మాత్రం ఆ మార్గాల స్వరూపం. అడవులు తోటలుగా మారాయి. తోటల మధ్య నివాసాలు ఏర్పడ్డాయి. రహదారులు అడవులను చీల్చాయి. పర్యాటకం కొత్త నిర్మాణాలను తెచ్చింది. విద్యుత్‌ లైన్లు, కంచెలు కొత్త ప్రమాదాలను సృష్టించాయి. ఈ మార్పులన్నింటి మధ్య మనిషి, ఏనుగు ముఖాముఖి తప్పనిసరి అయింది.

కాబట్టి మున్నార్‌కు కావాల్సింది మరో ఏనుగును పట్టుకోవడం కాదు.. మరో రిసార్టుకు అనుమతి ఇవ్వడం కాదు.. మరో రహదారి వేయడం కాదు.

అడవులు, తోటలు, నివాసాలు, వ్యవసాయం, పర్యాటకం, రహదారులు, వన్యప్రాణి కారిడార్లను సమన్వయం చేసే సమగ్ర భూభాగ నిర్వహణ ప్రణాళిక అత్యవసరం. ప్రజల భద్రతకు హామీ ఇస్తూనే ఏనుగుల సహజ సంచార హక్కును కాపాడే సమతుల్య విధానమే మున్నార్‌ సంక్షోభానికి దీర్ఘకాలిక పరిష్కారం.