రామాయణంలో జటాయువు.. ధర్మం కోసం ప్రాణత్యాగానికి చిరస్మరణీయ నిదర్శనం

• మానవుడా.. భగవంతుడా? రాముడి స్వరూపంపై భావన
• జటాయువుతో రాముడి తొలి భేటీ
• సీత రక్షణ కోసం జటాయువు వీరోచిత పోరాటం
• జటాయువుకు రాముడు చేసిన అంత్యక్రియలు
• జటాయువు కథలోని ధర్మ సందేశం

రామాయణంలో రాముడు మానవుడా? భగవంతుడా? మానవుడైతే ఆయనను పూజించాల్సిన అవసరం లేదు. అదే భగవంతుడయితే ఆయనను ఆదర్శంగా తీసుకుని ఆయనలా ప్రవర్తించడం సాధారణ వ్యక్తులకు సాధ్యపడదు. ఇలా రాముడు భగవంతుడని, మానవుడని వాదించడం కన్నా, “మానవునిలా ఈ నేలపై నడయాడిన భగవంతుడు” అని భావించడం సమంజసం. రామాయణంలో ఈ సత్యాన్ని ప్రతిబింబించే ఘట్టాలలో జటాయువు కథ ప్రధానమైనది.

అరణ్యవాసంలో అగస్త్య మహర్షి సూచన మేరకు సీతారామలక్ష్మణులు పంచవటి వైపు ప్రయాణిస్తారు. మార్గమధ్యంలో దృఢకాయంతో, భయంకరమైన ఆకారంలో ఉన్న ఒక గ్రద్దను చూస్తారు. రాముడు దానిని “నీవెవరు?” అని ప్రశ్నించగా, ఆ గ్రద్ద “నేను నీ తండ్రి దశరథుడి మిత్రుడిని. నా పేరు జటాయువు” అని తనను పరిచయం చేసుకుంటుంది.

తన తల్లిదండ్రులు అరుణుడు, శ్యేని అని, తన సోదరుడు సంపాతి అని చెబుతుంది. మీరు సమ్మతిస్తే ఈ దట్టమైన అడవిలో మీకు సహాయకుడిగా ఉంటానని, మీరు లేని సమయంలో సీతాదేవిని రక్షిస్తానని రాముడికి మాట ఇస్తాడు. దానికి ఆనందించిన రాముడు జటాయువును పూజించి, ఆలింగనం చేసుకుని, గౌరవిస్తాడు.

బంగారు లేడిని ఎరగా వేసి రావణుడు రామలక్ష్మణులను దూరంగా పంపించి, సీతాదేవిని అపహరించి తన రథంలో లంకకు తీసుకెళ్తాడు. ఈ దృశ్యాన్ని గమనించిన జటాయువు ధర్మరక్షణ కోసం, రాముడికి ఇచ్చిన మాట ప్రకారం, సీతను రక్షించడానికి రావణుడిని అడ్డగించి వీరపోరాటం చేస్తాడు. అయితే రావణుడు జటాయువు రెక్కలను నరికివేయడంతో అతడు నేలపై కూలిపోతాడు.

సీత కోసం వెతుకుతున్న రామలక్ష్మణులు జటాయువును చూసి విచారిస్తారు. మరణానికి ముందు జటాయువు, రావణుడు సీతను అపహరించి దక్షిణ దిశగా తీసుకెళ్లాడని, ఆమెను రక్షించే ప్రయత్నంలో తాను రెక్కలను కోల్పోయి మరణావస్థలో ఉన్నానని చెబుతాడు.

ఆ భావోద్వేగపూరిత క్షణాల్లో రాముడు పూర్తిగా కరిగిపోతాడు. జటాయువును ఆలింగనం చేసుకుని, స్వయంగా అతనికి అంత్యక్రియలు నిర్వహిస్తాడు. జటాయువు ధర్మనిరతి, పరాక్రమం, త్యాగభావనలను గౌరవిస్తూ రాముడు చూపిన కరుణ, కృతజ్ఞతకు ఇది నిలువెత్తు నిదర్శనంగా నిలుస్తుంది.

రాముడు జటాయువుతో, “ఓ మహాబలా! నాచేత సంస్కరింపబడిన శరీరం కలవాడివైన నీకు పునరావృత్తి రహితమైన ఉత్తమోత్తమ లోకాలు ప్రాప్తిస్తాయి. ధార్మికుడవైన నీవు మోక్షానికి అర్హుడవు. యజ్ఞశీలులు, తపశ్శీలులు, ఆహితాగ్నులు, ముక్తపురుషులు, ధర్మం కోసం యుద్ధంలో ప్రాణాలు విడిచినవారు చేరే లోకానికి నీవు వెళ్లు” అని ఆశీర్వదిస్తాడు.

నిజానికి జటాయువు యజ్ఞాలు చేయలేదు, తపస్సు చేయలేదు, దానధర్మాలు కూడా చేయలేదు. కానీ ప్రాణమున్నంత వరకు ధర్మరక్షణ కోసం వెనుకడుగు వేయకుండా పోరాడాడు. అదే అతనికి మోక్షానికి అర్హతను కల్పించింది.

ఇక్కడ ఒకవైపు రాముడు తన విష్ణు అవతార స్వరూపాన్ని విస్మరించి, మానవుడిలా సీత కోసం విలపిస్తాడు. మరోవైపు తన కోసం ప్రాణత్యాగం చేసిన జటాయువుకు అనుత్తమ లోకాలను ప్రసాదిస్తాడు. ఇదే అవతార రహస్యంగా భావించవచ్చు.

విశ్వామిత్రుడు రాముడిని “సత్యపరాక్రముడు” అని సంబోధించాడు. అంటే తన సత్యనిష్ఠ, వ్రతనిష్ఠ ద్వారా పరలోకాలన్నింటినీ జయించినవాడని ఆయన భావన. సత్యం, ధర్మం, న్యాయం మానవులకు అపారమైన శక్తిని ప్రసాదిస్తాయని రామాయణం బోధిస్తుంది.

జటాయువు తాను ఎవరి కోసం పోరాడుతున్నాడో తెలుసుకుని చేసిన నిస్వార్థ కర్మ అతనికి చిత్తశుద్ధి, ఆ ద్వారా జ్ఞానం, చివరకు మోక్షం ప్రసాదించింది. జటాయువుకు మోక్షాన్ని అనుగ్రహించడం అవతార రహస్యంగా చెప్పుకోవచ్చు. అవసరమైన చోట మాత్రమే దైవత్వం వ్యక్తమవడం అవతార విశేషం.

ధర్మం కోసం ప్రాణత్యాగం చేయడం గొప్పది. వయోభారం ధైర్యసాహసాలకు అడ్డంకి కాదు. సత్యం, న్యాయం, ధర్మం కోసం నిస్వార్థంగా పోరాడిన వారిని గౌరవించాలి అనే సార్వకాలిక మానవతా విలువలు జటాయువు పాత్ర ద్వారా రామాయణంలో స్పష్టంగా దర్శనమిస్తాయి.