హోర్ముజ్పై ఇరాన్ పట్టు.. షరతులు నెరవేరితేనే రాకపోకలు
- హోర్ముజ్ విషయంలో వెనక్కి తగ్గని ఇరాన్..
- హామీలు అమలు కావాల్సిందే..
- షరతులు నెరవేర్చే వరకు హోర్ముజ్ జలసంధి తెరవబోం..
- దాడులు చేస్తే మరింత తీవ్రంగా బదులిస్తాం..
తెహ్రాన్, ఆంధ్రప్రభ : ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థకు, ముఖ్యంగా చమురు రవాణాకు అత్యంత కీలకమైన హోర్ముజ్ జలసంధి విషయంలో ఇరాన్ మరోసారి కీలక ప్రకటన చేసింది. అమెరికాతో కుదిరిన 14 అంశాల అవగాహన ఒప్పందంలోని తమ షరతులన్నీ పూర్తిగా అమలయ్యే వరకు ఈ వ్యూహాత్మక జలమార్గాన్ని సాధారణ సముద్ర రాకపోకలకు తెరవబోమని ఇరాన్ ప్రకటించింది. ఈ మేరకు పార్లమెంట్ స్పీకర్ మహమ్మద్ బాఘర్ గాలిబాఫ్ స్పష్టం చేశారు. దీంతో ఇప్పటికే ఉద్రిక్తంగా ఉన్న పశ్చిమాసియా పరిస్థితుల్లో హోర్ముజ్ జలసంధి అంశం మరోసారి అంతర్జాతీయంగా ప్రాధాన్యం సంతరించుకుంది.
అసలు హోర్ముజ్ జలసంధి ఎందుకంత కీలకం?
హోర్ముజ్ జలసంధి పర్షియన్ గల్ఫ్ను ఒమన్ గల్ఫ్, అరేబియా సముద్రంతో కలిపే అత్యంత కీలకమైన సముద్ర మార్గం. ఇరాన్, ఒమన్ మధ్య ఉన్న ఈ జలసంధి ద్వారా ప్రపంచంలోని భారీ మొత్తంలో చమురు, సహజ వాయువు సముద్ర మార్గంలో ఇతర దేశాలకు రవాణా అవుతుంది. ముఖ్యంగా సౌదీ అరేబియా, ఇరాక్, కువైట్, యునైటెడ్ అరబ్ ఎమిరేట్స్, ఖతార్ వంటి చమురు, వాయువు ఉత్పత్తి దేశాల ఎగుమతులకు ఇది కీలక మార్గంగా ఉంది.
అందుకే హోర్ముజ్లో నౌకల రాకపోకలకు అంతరాయం ఏర్పడితే దాని ప్రభావం ఒక్క ఇరాన్, అమెరికా దేశాలకే పరిమితం కాదు. అంతర్జాతీయ చమురు సరఫరా, ఇంధన ధరలు, నౌకా రవాణా, ప్రపంచ వాణిజ్యంపై ప్రభావం పడే అవకాశం ఉంటుంది. ఈ నేపథ్యంలోనే ఇరాన్ తాజాగా చేసిన ప్రకటనకు ప్రాధాన్యం ఏర్పడింది.
అమెరికాతో కుదిరిన 14 అంశాల ఒప్పందం ఏంటి?
ఇరాన్, అమెరికా మధ్య సైనిక ఉద్రిక్తతలు, ఆంక్షలు, ఆర్థిక ఒత్తిళ్ల నేపథ్యంలో 14 అంశాలతో కూడిన ఒక అవగాహన ఒప్పందం కుదిరినట్లు ఇరాన్ పేర్కొంది. ఈ ఒప్పందంలో సైనిక చర్యలను నిలిపివేయడం, ఇరాన్పై విధించిన ఆంక్షలను తొలగించడం, ఆ దేశ ఆస్తులను విడుదల చేయడం వంటి పలు అంశాలు ఉన్నాయని గాలిబాఫ్ తెలిపారు. ఈ షరతులు పూర్తిగా అమల్లోకి వచ్చిన తర్వాతే హోర్ముజ్ జలసంధిని తిరిగి సాధారణ రాకపోకలకు తెరిచే అంశాన్ని పరిశీలిస్తామని ఇరాన్ స్పష్టం చేసింది.
ఇరాన్ ప్రధాన డిమాండ్లు ఇవే..
అమెరికా తన హామీలను అమలు చేయాలని ఇరాన్ కోరుతోంది. ముఖ్యంగా తమపై ఉన్న విదేశీ ఆంక్షలను పూర్తిగా తొలగించాలని డిమాండ్ చేస్తోంది. ఇరాన్కు చెందిన స్తంభింపజేసిన ఆస్తులను విడుదల చేయాలని, చమురు ఎగుమతులపై విధించిన ఆంక్షలను ఎత్తివేయాలని కోరుతోంది. అలాగే అన్ని రంగాల్లో బెదిరింపులు, సైనిక చర్యలను నిలిపివేయాలని చెబుతోంది. ఇరాన్ పార్లమెంట్ స్పీకర్ గాలిబాఫ్ మాటల్లో చెప్పాలంటే.. అమెరికా ఈ హామీలను అమలు చేసే వరకు హోర్ముజ్ జలసంధి తెరుచుకోదు. అంటే జలసంధి పునఃప్రారంభాన్ని ఇరాన్ నేరుగా అమెరికా చర్యలతో ముడిపెట్టింది.
దిగ్బంధం.. సైనిక చర్యలు.. ఆంక్షలు
ఇక్కడ మరో విషయం అర్థం చేసుకోవాలి. ఇరాన్ తనపై కొనసాగుతున్న ఆంక్షలను కేవలం ఆర్థిక సమస్యగా చూడడం లేదు. ఆంక్షల కారణంగా చమురు విక్రయాలు, విదేశీ వాణిజ్యం, ఆర్థిక లావాదేవీలు దెబ్బతింటాయని ఇరాన్ వాదిస్తోంది. అదే సమయంలో సైనిక ఒత్తిడి కొనసాగితే దేశ భద్రతకు ముప్పు ఏర్పడుతుందని చెబుతోంది. అందువల్ల దిగ్బంధం తొలగింపు, సైనిక చర్యల నిలిపివేత, ఆంక్షల ఎత్తివేత, స్తంభింపజేసిన ఆస్తుల విడుదల వంటి అంశాలను ఒకదానితో ఒకటి అనుసంధానించి చూస్తోంది. ఇవన్నీ అమలు అయితేనే హోర్ముజ్ జలసంధిలో సాధారణ పరిస్థితులు నెలకొంటాయని ఇరాన్ చెబుతోంది.
దాడులు చేస్తే మరింత తీవ్రంగా స్పందిస్తాం
ఇదే సమయంలో ప్రత్యర్థి దేశాలకు గాలిబాఫ్ తీవ్ర హెచ్చరిక చేశారు. ఇరాన్పై మరిన్ని దాడులు, సైనిక చర్యలు జరిగితే వాటికి అనుగుణంగా మరింత తీవ్రంగా స్పందించేందుకు తమ దేశం సిద్ధంగా ఉందని అన్నారు. ప్రత్యర్థుల దాడులు ఎంత తీవ్రంగా ఉంటే.. ఇరాన్ ప్రతిస్పందన కూడా అంతే తీవ్రంగా ఉంటుందని హెచ్చరించారు. అయితే దౌత్య ప్రక్రియకు ఇరాన్ వ్యతిరేకం కాదని ఆయన స్పష్టం చేశారు. అమెరికాతో కుదిరిన అవగాహన ఒప్పందం ద్వారా సైనిక ఘర్షణలను తాత్కాలికంగా నిలిపివేసేందుకు లభించిన అవకాశాన్ని ఇరాన్ ఉపయోగించుకుందని తెలిపారు. ఆ సమయంలో దేశ రక్షణ సామర్థ్యాన్ని పునర్నిర్మించుకోవడంతో పాటు ఆర్థిక వ్యవస్థను మరింత బలోపేతం చేసుకునే అవకాశం లభించిందని పేర్కొన్నారు.
జాతీయ ఐక్యతపై ఇరాన్ దృష్టి
ఇరాన్ సార్వభౌమత్వాన్ని కాపాడుకోవడం, ప్రజల హక్కులను సాధించడం తమ ప్రధాన లక్ష్యాలని గాలిబాఫ్ అన్నారు. దేశంలో అంతర్గత ఐక్యతను దెబ్బతీసేందుకు విదేశీ శక్తులు ప్రయత్నిస్తున్నాయని ఆరోపించారు. అయితే అలాంటి ప్రయత్నాలను అనుమతించబోమని స్పష్టం చేశారు. ఇరాన్ ప్రజలు, రాజకీయ నాయకులు, సైనిక వ్యవస్థ, దౌత్య వ్యవస్థలు సమన్వయంతో పనిచేస్తున్నాయని తెలిపారు. దేశం ఐక్యంగా, శక్తిమంతంగా, అప్రమత్తంగా ఉందని పేర్కొన్నారు. జాతీయ సార్వభౌమత్వాన్ని కాపాడుకోవడానికి అవసరమైన అన్ని చర్యలు తీసుకుంటామని స్పష్టం చేశారు.
ఇరాన్ నాయకత్వం గతంలో జరిగిన సైనిక ఘర్షణల్లో మరణించిన వారిని కూడా ప్రస్తావించింది. వారి త్యాగాలను మరిచిపోబోమని, దేశంపై జరిగిన దాడులకు బాధ్యులను శిక్షించేందుకు అవసరమైన చర్యలు తీసుకుంటామని గాలిబాఫ్ పేర్కొన్నారు.
హోర్ముజ్లో నౌకపై దాడి..
ఇరాన్ తాజా ప్రకటన వెలువడిన సమయంలోనే హోర్ముజ్ జలసంధిలో మరో కీలక ఘటన చోటుచేసుకుంది. జలసంధి గుండా ప్రయాణిస్తున్న ఒక నౌకను గుర్తుతెలియని మిస్సైల్ తాకినట్లు బ్రిటన్కు చెందిన యూకే మారిటైమ్ ట్రేడ్ ఆపరేషన్స్ సంస్థ తెలిపింది. ఆ నౌక హోర్ముజ్ జలసంధి నుంచి బయటకు వస్తున్న సమయంలో ఈ ఘటన జరిగినట్లు వెల్లడించింది. ఈ దాడిలో నౌక ఇంజిన్ గదికి నష్టం వాటిల్లిందని తెలిపింది. ఈ ఘటనలో నౌకలోని సిబ్బంది గాయపడినట్లు పేర్కొంది.
అయితే ఆ మిస్సైల్ ని ఎవరు ప్రయోగించారనే విషయం వెంటనే స్పష్టంకాలేదు. ఘటనపై మరింత సమాచారం, దర్యాప్తు వివరాలు వెలువడాల్సి ఉంది. కానీ హోర్ముజ్లో ఇప్పటికే ఉద్రిక్తతలు కొనసాగుతున్న సమయంలో నౌకపై దాడి జరగడం ఆందోళన కలిగించే పరిణామంగా మారింది.
60 రోజుల తర్వాత కూడా పరిష్కారం కాని విభేదాలు
అమెరికా-ఇరాన్ మధ్య కుదిరిన అవగాహన ప్రకారం సైనిక ఘర్షణలను నిలిపివేసేందుకు లభించిన 60 రోజుల వ్యవధి ముగిసినప్పటికీ.. ఇరు దేశాల మధ్య కీలక విభేదాలు ఇంకా పరిష్కారం కాలేదని తాజా పరిణామాలు సూచిస్తున్నాయి. ఇరాన్ వైపు నుంచి చూస్తే హోర్ముజ్ జలసంధిలో సాధారణ రాకపోకలు పునరుద్ధరించాలంటే దిగ్బంధం పూర్తిగా తొలగించాలి. సైనిక బలగాలను ఉపసంహరించాలి. తమకు జరిగిన నష్టాలకు పరిహారం చెల్లించాలి. తమపై విధించిన ఆంక్షలను ఎత్తివేయాలి. స్తంభింపజేసిన ఆస్తులను విడుదల చేయాలి. సైనిక చర్యలు, బెదిరింపులను పూర్తిగా నిలిపివేయాలి. ఇవన్నీ తమకు కీలకమైన షరతులని ఇరాన్ చెబుతోంది. అమెరికా వైపు నుంచి ఈ షరతులన్నీ ఏ మేరకు అంగీకరించబడ్డాయి, ఏవి అమల్లోకి వచ్చాయి అనే విషయంలో స్పష్టత రావాల్సి ఉంది. అందుకే 14 అంశాల అవగాహన ఒప్పందం ఉన్నప్పటికీ హోర్ముజ్ జలసంధి విషయంలో పరిస్థితి సాధారణ స్థితికి రాలేదు.
ప్రపంచ దేశాల ఆందోళన?
హోర్ముజ్ జలసంధి మూసివేత లేదా రాకపోకలకు తీవ్ర అంతరాయం ఏర్పడితే దాని ప్రభావం ప్రపంచవ్యాప్తంగా కనిపించే అవకాశం ఉంది. ముఖ్యంగా చమురు రవాణాకు ఇది కీలకమైన మార్గం కావడంతో నౌకల రాకపోకలు నిలిచిపోతే అంతర్జాతీయ మార్కెట్లలో చమురు సరఫరాపై ఆందోళనలు పెరగవచ్చు. దాని ప్రభావం ఇంధన ధరలపై కూడా పడే అవకాశం ఉంటుంది.
అంతేకాకుండా నౌకలు ప్రత్యామ్నాయ సముద్ర మార్గాలను ఎంచుకోవాల్సి వస్తే ప్రయాణ సమయం, రవాణా వ్యయం పెరిగే అవకాశం ఉంది. దీని ప్రభావం చమురు మాత్రమే కాకుండా అంతర్జాతీయ వాణిజ్యంపైనా పడవచ్చు. అందుకే హోర్ముజ్ జలసంధిలో పరిస్థితులను అమెరికా, ఇరాన్తో పాటు గల్ఫ్ దేశాలు, యూరప్, ఆసియా దేశాలు కూడా నిశితంగా గమనిస్తున్నాయి.
ఇరాన్ తాజా ప్రకటనతో ఏం మారుతుంది?
ఇరాన్ తాజా ప్రకటనతో హోర్ముజ్ జలసంధి పునఃప్రారంభం అనేది కేవలం సముద్ర రవాణాకు సంబంధించిన అంశంగా కాకుండా.. అమెరికా-ఇరాన్ మధ్య దౌత్య, ఆర్థిక, సైనిక చర్చల్లో కీలక ఒత్తిడి సాధనంగా మారింది. అమెరికా తన హామీలను అమలు చేసే వరకు జలసంధి తెరవబోమని ఇరాన్ స్పష్టమైన సందేశం ఇచ్చింది.
మరోవైపు హోర్ముజ్లో నౌకపై గుర్తుతెలియని ప్రక్షేపకం దాడి జరగడం పరిస్థితి ఎంత సున్నితంగా ఉందో మరోసారి చూపించింది. ఒకవైపు దౌత్యపరమైన పరిష్కారానికి అవకాశం ఉన్నప్పటికీ.. మరోవైపు సైనిక ఉద్రిక్తతలు కొనసాగుతున్నాయి. ఈ నేపథ్యంలో అమెరికా-ఇరాన్ మధ్య అవగాహన ఒప్పందం ఏ మేరకు అమలవుతుంది? హోర్ముజ్ జలసంధి ఎప్పుడు పూర్తిస్థాయిలో తెరుచుకుంటుంది? అనే అంశాలు ఇప్పుడు కీలకంగా మారాయి.
ప్రస్తుతం ఇరాన్ మాత్రం తన వైఖరిపై స్పష్టత ఇచ్చింది. అమెరికా హామీలు పూర్తిగా అమల్లోకి వచ్చే వరకు హోర్ముజ్ జలసంధిలో సాధారణ సముద్ర రాకపోకలను పునరుద్ధరించే ప్రసక్తే లేదని తేల్చిచెప్పింది.
